Tìm nhau trong thăm thẳm bể người

Phụ nữ và hạnh phúc gia đình là đề tài dễ viết nhưng khó hay. Bởi đó là nguồn dữ liệu đời sống bất tận và quá quen thuộc. Đọc mỗi truyện ngắn, lại thấy hình như ta đã nghe câu chuyện này, biết được bi kịch này. Về ai? Chả nhớ! Ở đâu? Quên rồi! Mà cứ thấy quen! Vậy nên, thành công của nhà văn là kể một câu chuyện tưởng quen ấy mà người đọc không bị vô cảm. Hạnh phúc ngập tràn chồng vợ con cái. Lo lắng khi vợ đẻ, con đau. Đau khổ tan nát khi bị phản bội. Thấp thỏm bồi hồi trước mỗi đợi chờ. Rồi bế tắc. Rồi điên đảo. Rồi căm thù… Chìm vào câu chuyện. Ngập trong hỉ nộ ái ố. Trái tim loạn nhịp. Đầu óc căng lên tìm lối thoát. Rồi tiếc nuối. Rồi thương đau. Hay là trút hết âu lo, nở nụ cười thanh thản. Hay là an bài chấm dứt khổ đau, may vá trái tim thương đau, làm lại từ đầu… Đọc truyện ngắn của Nguyễn Thị Lê Na, trái tim tôi, lý trí tôi đi qua những cung bậc xúc cảm rất đàn bà ấy. Ở trong tôi, Lê Na đã thành công. Mỗi người phụ nữ trong truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Thị Lê Na vẫn là một ngậm ngùi giữa bể người thăm thẳm.

Tìm nhau trong thăm thẳm bể người

TRƯƠNG THU HIỀN

Bể người thăm thẳm là tập truyện ngắn thứ ba nhà văn Nguyễn Thị Lê Na viết tiếp câu chuyện đàn bà. Những người đàn bà yêu đương và đau khổ, hy vọng và tuyệt vọng, cả tin và ngờ vực, hy sinh và bao dung… Những người đàn bà từ lần đầu yêu đến khi đã làm vợ, làm mẹ vẫn mòn mỏi kiếm tìm hạnh phúc bằng chính bản năng và căn tính đặc trưng của mình.

Truyện ngắn của Lê Na tập trung khai thác tâm lý nhân vật trong những trạng thái đối đầu và bi kịch. Đối đầu với hoàn cảnh, và sâu xa hơn, là đối đầu với chính bản thân mình. Bố cục xung đột cuốn người đọc vào câu chuyện hay đúng hơn là dẫn người đọc tham dự trực tiếp vào những va đập nội tâm ấy. Nhân vật khi đắm chìm trong hạnh phúc, khi dằn vặt trong đau khổ, khi hoảng loạn, khi lạnh lùng, khi trút uất hận vào đối phương rồi quay lại tự sát thương mình. Tưởng như rất đỗi thường tình của đời sống lại tạo nên những dư chấn âm thầm, bởi đằng sau đó là câu hỏi tưởng dễ mà khó luận giải, rốt cuộc, đời người phụ nữ có gì bền vững? Hay thực chất là hành trình dằng dặc tìm bản thể, tìm tình yêu?

Mở đầu tập truyện ngắn là tác phẩm gây sốc Em đừng đi! Miên đi đâu khi tình yêu đầu đời trong sáng đắm say vỡ toang như bọt sóng bên bờ cát. Người yêu đã có gia đình. Vợ người ta nói những lời đay nghiến. Cô chạy trong hoảng loạn trốn những yêu thương thân thuộc, trốn cay đắng nhục nhã: “Phải đi khỏi làng chài. Chạy thoát hình bóng Du. Càng xa càng tốt!” rồi rơi vào những cạm bẫy khủng khiếp nơi xứ người và cuối cùng chìm vào “Giấc ngủ sâu, lịm xuống tận đáy. Không bao giờ tỉnh lại nữa…”. Đường đời của cô gái trẻ khởi đầu bằng hạnh phúc vay mượn, kết thúc bi đát nhưng sự kiếm tìm vẫn được tiếp diễn trong tâm thức “Du ơi, anh ở đâu?”. Tiếng gọi ấy rơi vào hư không. Chỉ đau khổ là có thật!

Với Linh trong Trăng in đáy nước, tình yêu diễn ra âm thầm nhưng sự hy sinh của Linh thực sự là vết cứa chí mạng vào trái tim người cô yêu. Linh yêu, hy sinh vì tình yêu, chạy trốn cũng vì tình yêu. Để cuộc kiếm tìm của Kha diễn ra trong vô vọng “Chuyện gì đang xảy ra? Linh đi đâu?”. Có thể Nguyễn Thị Lê Na đã hơi cường điệu chi tiết Linh “xả thân” cứu Kha thoát khỏi trò chơi bẩn của người bạn xấu tính nhằm bảo vệ lấy chút thăng tiến nhỏ (thứ hiếm hoi trong cuộc đời thực dụng) nhưng điều đó lại làm sâu sắc hơn phẩm chất nhân hậu, quên mình của người phụ nữ khi yêu, dẫu biết rằng phần thua thiệt, thậm chí đắng cay tủi nhục sẽ thuộc về mình “Em không còn… Em không xứng đáng… Đừng tìm!”.

Tám truyện ngắn trong Bể người thăm thẳm là tám cuộc rượt đuổi, kiếm tìm tình yêu và hạnh phúc. Đích đến giống nhau, mỗi người phụ nữ một hành trình, mỗi người phụ nữ một kết cục. Bi kịch xảy ra: Người ra đi lạnh lẽo nơi xứ lạ. Người chạy trốn ngay chính tình yêu của mình. Người rơi vào hoảng loạn bế tắc. Người lâm cảnh tù tội… Trong tác phẩm Bể người thăm thẳm, câu chuyện được nhà văn tạo bất ngờ bằng khởi đầu “đánh lạc hướng”. Hôn nhân lơ đãng là nguyên cớ cho những sa ngã tình cờ. Lừa dối gieo mầm tàn nhẫn. Từ ngờ vực chồng ngoại tình đến tự đẩy mình vào mối quan hệ ngoài luồng, gia đình hạnh phúc Phương - Quyên rơi vào cảnh “Phương, đã bao năm gặm nhấm nỗi đau. Và Quyên, cũng đang chết dần chết mòn”. Cầm tù bản thân, cầm tù nhau trong hôn nhân ngột ngạt dù đã lỡ lạc mất nhau sau một ánh nhìn đồng cảm bên ngoài. Chỉ đến khi hoạn nạn ập đến, mất còn mong manh bằng một nhịp thở, họ mới sực tỉnh ta cần gì? Ta cần ai? Một lần nữa Nguyễn Thị Lê Na “đánh lạc hướng” người đọc, kéo cuộc hôn nhân tưởng đã rơi vào bi kịch bạo lực tinh thần trở lại bản chất ban đầu. Đọc truyện mà cứ như mình là người trong cuộc. Căng thẳng dồn nén… và thở phào nhẹ nhõm. Thứ tha, rộng lượng là một phần quan trọng trong đời sống vợ chồng. Chả phải biện hộ dung túng, nhưng “Ai cũng có những phút giây ngoài chồng, ngoài vợ/ Đừng trách chi một phút xao lòng” là điều cần thiết. “Đôi môi khô khát. Đèn vàng hiu hắt. Quyên tìm mãi, tìm mãi… Kia rồi, Phương đã đến. Ôm lấy Quyên gào khóc thảm thiết. Gương mặt tái nhợt của Quyên ửng dần. Và đôi môi cũng đang hé một nụ cười”. May mắn thay, cuộc kiếm tìm này có hồi kết, dù trái tim đã có một vết thương, bị cứa và tự cứa. Quả là bể người thăm thẳm nếu không có tình yêu thì chẳng biết bấu víu vào đâu.

Khi người phụ nữ viết về phụ nữ, tất yếu sự đồng cảm nghiêng về phía đồng giới. Nhân vật chính trong tác phẩm của Lê Na là những người nữ nạn nhân của tình yêu. Bị lừa dối. Bị phản bội. Bị hành hạ. Bị khinh thường. Bị lơ là bỏ qua. Họ phản kháng bằng mọi hình thức, kể cả quên mình để bảo vệ gia đình, bảo vệ tình yêu. Có người đắm chìm trong đau khổ. Có người cuồng loạn cào xé. Cũng có người im lặng nhẫn nhịn cho đến khi mọi thứ bị đẩy đến tận cùng giới hạn thì không biết chuyện gì sẽ xảy ra. Đó là Nâu trong “Ngày rất dài”. Không thể có một cái tên nào nhu mì hiền lành hơn thế. Nhưng cô ấy đã gây choáng váng người đọc! Sự mập mờ không đáng có của Lân khiến Nâu rơi vào bi kịch. Nâu giết người! Đúng hơn là yếu tố cuối cùng dẫn đến cái chết của Linh - người tình “nghi ngờ” của chồng cô. Người đọc có sợ cô không, có ghét cô không? Không! “Nhìn mày mỏng manh thế kia, tao không tin là mày có thể giết người được?”. “Khi đó em giận lắm!”. “Đúng là đàn bà!”. Đàn bà là vậy, gia đình trên hết! Hôn nhân là không gian nhạy cảm của các mối quan hệ, giới hạn đúng sai, thật giả khó lường. Nếu người trong cuộc thiếu đi sự tinh tế, không minh bạch, vô tình, cạn cợt, thiếu nhạy cảm có thể đẩy gia đình vào nỗi đau tan vỡ. Cuộc đời có những người đàn ông tốt với người ngoài, chểnh mảng với người thân như Lân thì đàn bà còn đau khổ. Kiểu “Sống bên một người vô tâm, là nước mắt tuôn âm thầm” vậy!

Thế mạnh của Nguyễn Thị Lê Na trong sáng tác là nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. Tôi đã đọc hết ba tập truyện ngắn của chị: Bến mê, Đắng ngọt đàn bà và Bể người thăm thẳm. Mỗi câu chuyện là một nhân vật mang diễn biến tâm lý khác. Cũng yêu và hạnh phúc, cũng đau khổ và tuyệt vọng, những vết thương được hàn gắn hay khoét sâu, kết cục câu chuyện luôn đi theo con đường riêng mà hợp lý.

Thế mạnh của Nguyễn Thị Lê Na trong sáng tác là nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật. Tôi đã đọc hết ba tập truyện ngắn của chị: Bến mê, Đắng ngọt đàn bà và Bể người thăm thẳm. Mỗi câu chuyện là một nhân vật mang diễn biến tâm lý khác. Cũng yêu và hạnh phúc, cũng đau khổ và tuyệt vọng, những vết thương được hàn gắn hay khoét sâu, kết cục câu chuyện luôn đi theo con đường riêng mà hợp lý. Trong tác phẩm Mang trái tim người khác, nhà văn có cách khai thác đề tài mới hơn, thiên về yếu tố “tâm linh” mờ ảo. Biền bị trái tim người khác vừa được thay vào lồng ngực dẫn lối, yêu thương vợ người hiến tạng một cách khó lý giải. Rất may là trong tình huống này, Ngân - vợ anh tỉnh táo và nhân hậu. Sau những hoang mang khi biết gia đình đang bên thềm rạn nứt, cô bình tĩnh mở ra cho mình lối thoát bằng tình yêu cao cả và bản năng bảo vệ gia đình. Không ghen tuông ồn ào, chỉ với câu nói rất nhẹ nhưng chất chứa bao dung “Mình về thôi anh!” là tất cả được hóa giải hợp lý, hợp tình, đâu vào đó. Lệ trong Đường trần mấy nẻo lại rơi vào cảnh đời không ngờ khác. Từng có tình yêu, có hạnh phúc viên mãn nhưng hôn nhân không phải lúc nào cũng màu hồng. Khi vật chất ngày một đầy đủ, tình cảm vợ chồng lại dần rạn vỡ. Người chồng ngang nhiên ngoại tình, lạnh lùng và bất nhẫn. Cô bị ruồng rẫy, phụ bạc và bạo hành. Và cái kết cần đến phải đến, ly hôn là lối thoát cho những gia đình hết tình yêu. Thoát khỏi hôn nhân bất hạnh, Lệ mạnh mẽ chủ động cuộc sống, an phận nuôi con, lánh xa đàn ông. Cuộc đời không bỏ rơi cô, hạnh phúc mới đến với cô nhờ lòng nhân từ của một người cha “Bố biết con bé Lệ không tầm thường đâu. Bố coi chuyện của nó hồi đó như một tai nạn. Bố rất thông cảm. Đàn bà, đường trần mấy nẻo…” cùng sự cao thượng hào hiệp, đồng cảm của người con trai: “Bố anh có con mắt tinh đời. Nhờ bố, anh mới gặp được em…”. Cuộc đời này, may mắn sẽ mỉm cười với những chân thành và chia sẻ.

Trong các truyện ngắn Vần vũ mây trôi, Giữa dòng thác, các nhân vật nữ cũng thoát khỏi khổ đau, dằn vặt, ích kỷ, hẹp hòi bằng sự mạnh mẽ và nhân hậu. Bất hạnh trong hôn nhân, nhân vật “tôi” tìm quên bằng cách trốn vào một tình yêu bên ngoài qua môi giới của Facebook. Nhưng cũng chẳng được bao lâu tình yêu ấy đổ vỡ bởi quy luật tình cảm nam nữ, nhất là những mối quan hệ không ràng buộc “khi con ong đã tỏ đường đi lối về, sự mặn nồng da diết cũng giảm dần”. Và khi thấm nỗi thất vọng “yêu thương đôi khi không phải là điều vĩnh cửu” thì kết cục cuối cùng là “lục tìm lá đơn ly hôn của Hiếu đã cất giữ bao năm... Và cũng không quên bấm máy, xóa hết tất cả những gì còn sót lại liên quan đến Nam. Tự nhủ sẽ bắt đầu lại mọi thứ, bắt đầu từ những gì đang hiện hữu. Lòng tôi thư thái…”. Rồi cả Thy trong Giữa dòng thác cũng tự tìm cho mình lối thoát khi bị mắc kẹt trong mất mát, đau khổ, căm hận, oán trách. Suy cho cùng thì thứ tha và buông bỏ là cách giúp người ta nhẹ lòng mà sống tiếp. Vậy nhưng, để đạt được cảnh giới ấy, người phụ nữ thường phải trải qua nhiều kiếp nạn.

T.T.H