Những ngày cuối tuần, khi guồng quay công việc tạm lắng, tôi thường dành thời gian đọc vài trang sách, lướt qua những bản tin thời sự. Dạo gần đây, mỗi lần nghe tin về những cuộc chiến đang diễn ra ở Trung Đông, ở Ukraine…, lòng tôi lại chùng xuống. Hình ảnh bom đạn, nhà cửa đổ nát, những đoàn người ly tán khiến ký ức xa xăm của tuổi thơ bỗng trở về rõ rệt.
Tôi sinh ra và lớn lên ở Quảng Bình - vùng đất từng được gọi là tuyến lửa trong những năm chiến tranh. Ngày ấy tôi còn nhỏ, nhưng vẫn nhớ như in một buổi chiều đầy khói lửa, tiếng máy bay gầm rú trên bầu trời, rồi những loạt bom bi rải xuống như mưa. Ngôi nhà của nội tôi khi ấy cũng không tránh khỏi trận bom. Lửa bùng lên dữ dội, mái tranh cháy đỏ trong ánh chiều. Người lớn chạy ngược chạy xuôi, vừa dập lửa vừa kéo nhau tìm nơi trú ẩn. Trong ký ức của một đứa trẻ, cảnh tượng ấy vừa hoảng loạn vừa ám ảnh.
Chiến tranh đã lùi xa nhiều năm. Quê hương đổi thay từng ngày. Nhưng mỗi khi nghe tin ở đâu đó trên thế giới vẫn còn những vùng đất chìm trong khói lửa, tôi lại thấy thương cho những con người đang phải sống giữa tiếng bom. Họ cũng có mái nhà, có gia đình, có những buổi chiều bình yên như chúng ta. Vậy mà chỉ trong chốc lát, tất cả có thể tan vỡ. Có lẽ vì vậy mà mỗi khi bước ra ngoài, hít một hơi thật sâu không khí trong lành của quê hương, tôi lại cảm nhận rõ hơn giá trị của sự bình yên.
Buổi chiều, tôi tản bộ ra bờ sông. Con sông quê lặng lẽ chảy qua bao mùa nước, vẫn hiền hòa như thuở nào. Hai bên bờ, những bụi tre xanh mướt rung rinh trong gió. Lá tre óng ánh dưới ánh nắng cuối ngày, màu xanh mượt như ngọc bích. Làng xóm hôm nay rợp cờ Tổ quốc. Những lá cờ đỏ bay phần phật trên các mái nhà, dọc theo con đường làng, chuẩn bị cho ngày hội của quê hương - ngày bầu cử Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp (15/3/2026), không khí vừa rộn ràng vừa ấm áp.
Đi dọc con đường ven sông, tôi dừng lại bên một bờ tre. Dưới chân bờ, những loại rau dại quen thuộc mọc chen nhau trong lớp đất ẩm. Người quê tôi gọi chung là “rau dại”, nhưng thực ra đó đều là những vị thuốc quý của tự nhiên. Tôi cúi xuống hái vài nắm rau. Lá mơ lông thơm hăng hăng, lá lốt xanh đậm, ngải cứu tỏa mùi thơm đặc trưng. Mấy bụi mã đề nằm sát mặt đất, bên cạnh là vài chiếc lá dâu tằm non. Dưới chân bờ sông còn có những cọng rau dớn non mềm, cuộn tròn như những chiếc lò xo xanh biếc. Toàn là rau quê - thứ rau sạch, mang hương vị tự nhiên của đất trời.
Nhìn những nắm rau trong tay, tôi chợt nhớ đến ngoại. Ngày xưa, mỗi lần thấy tôi theo người lớn ra bờ sông hái rau, ngoại thường mỉm cười rồi nói: “Rau tập tàng thì ngon/ Con tập tàng thì khôn”. Hồi nhỏ tôi chỉ nghe vậy rồi cười, chưa hiểu hết ý nghĩa. Sau này lớn lên mới nhận ra lời dạy ấy thật sâu sắc. Những loại rau dại nếu không quen sẽ thấy khó ăn, nhưng khi đã biết cách chế biến thì lại trở thành món ngon đặc biệt. Con người cũng vậy. Phải trải qua học hỏi, rèn luyện, va chạm với cuộc đời thì mới trưởng thành.
Cuộc sống của người quê tôi ngày trước giản dị lắm. Bữa cơm không có nhiều thịt cá nhưng luôn có đủ các loại rau từ vườn, từ bờ sông, từ bãi bồi. Chính những thứ tưởng chừng đơn sơ ấy lại nuôi lớn biết bao thế hệ. Có sẵn mấy nắm rau trong tay, tôi chợt nghĩ đến món đặc sản quê nhà: chắt chắt. Chắt chắt là một loại hến nhỏ sống ở sông Gianh. Người Phù Hóa quê tôi từ lâu đã quen với món ăn dân dã này. Chắt chắt được đãi sạch, nấu với rau tập tàng hoặc nấu canh chua, mít non. Nước canh trong, vị ngọt thanh của sông nước hòa cùng vị thơm của rau dại, ăn vào thấy mát cả lòng. Tôi mang rau về nhà, lấy ít chắt chắt còn trong tủ ra chuẩn bị nấu. Trong lúc chờ nồi canh sôi, tôi mở điện thoại, vào zalo nhắn tin cho vài người bạn thân quen: “Chiều nay rảnh ghé qua nhà uống chén trà, ăn bát canh chắt chắt nhé”. Chỉ một lát sau đã có người trả lời. Bạn bè lâu ngày gặp lại, chỉ cần một lời mời giản dị cũng đủ làm lòng người ấm áp.
Chiều xuống dần. Trên hiên nhà, gió sông thổi nhẹ mang theo mùi hương của cây cỏ. Mấy người bạn đến, mang theo ít bánh, ít trái cây. Chúng tôi ngồi quanh chiếc bàn gỗ nhỏ, vừa ăn vừa trò chuyện. Câu chuyện bắt đầu từ những chuyện đời thường, rồi dần dần chuyển sang thơ ca, sách vở. Có người đọc vài câu thơ mới viết, có người nhắc lại những bài thơ cũ. Tiếng cười xen lẫn tiếng gió, tiếng lá tre xào xạc ngoài sân.
Những lúc như vậy, tôi luôn cảm thấy cuộc sống thật đáng quý. Không cần điều gì lớn lao. Chỉ cần một bữa cơm quê, vài người bạn tâm giao, một buổi chiều yên bình bên bờ sông cũng đủ làm lòng người nhẹ nhõm. Tôi chợt nghĩ đến những bản tin chiến sự đã đọc buổi sáng. Ở đâu đó trên thế giới, vẫn có những vùng đất đang chìm trong khói lửa. Những người dân ở đó có lẽ cũng từng có những buổi chiều bình yên như thế này. Nhưng giờ đây, họ phải sống giữa tiếng còi báo động và những đợt pháo kích bất ngờ.
So với họ, chúng ta thật may mắn. Hòa bình không phải là điều tự nhiên mà có. Nó được đánh đổi bằng biết bao hy sinh của cha ông, bằng những năm tháng gian khổ của cả một dân tộc. Nhìn những lá cờ đỏ bay trên khắp làng quê hôm nay, tôi lại càng thấm thía điều đó. Quê hương bây giờ đã khác xưa nhiều lắm. Đường làng được bê tông hóa, nhà cửa khang trang hơn. Những chương trình xây dựng nông thôn mới đã làm cho bộ mặt làng quê đổi thay từng ngày. Nhưng giữa những đổi thay ấy, vẫn còn đó những điều giản dị mà bền vững: bờ tre, con sông, những luống rau dại ven bờ và tình làng nghĩa xóm. Có lẽ chính những điều ấy tạo nên linh hồn của quê hương.
Đôi khi tôi nghĩ rằng, nếu ai đó đang mang trong lòng nhiều bức bối với cuộc đời, hãy thử một lần rời xa phố thị ồn ào để trở về một làng quê yên bình. Hãy đứng bên bờ sông vào một buổi chiều, nghe gió thổi qua hàng tre, nghe tiếng chim gọi nhau trên cánh đồng. Và nếu có thể, hãy nghĩ đến những nơi trên thế giới mà tiếng bom vẫn còn vang lên. Khi ấy, ta sẽ hiểu hơn giá trị của sự bình yên.
Một đất nước Việt Nam hôm nay - thanh bình và ổn định - không phải là điều tự nhiên mà có. Đó là kết quả của cả một hành trình dài, của bao thế hệ đã đi qua chiến tranh để giữ lại cho chúng ta những buổi chiều yên ả bên bờ sông quê.
Trong làn gió của buổi chiều hôm nay, tôi bỗng thấy lòng mình nhẹ nhõm. Hương rau dại, hương tre, hương đất trời quê nhà hòa quyện vào nhau, tạo thành một mùi hương rất riêng.
Đó chính là hương của hòa bình!
H.S.N
