Kỳ III: Để du lịch Quảng Trị phát triển bền vững và vươn tầm
Quảng Trị đang đứng trước một thời cơ lịch sử. Sự hợp nhất địa
giới hành chính giữa hai tỉnh Quảng Bình (cũ) và Quảng Trị (cũ), kết hợp với việc
triển khai điều chỉnh quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050
(theo quyết định số 719/QĐ-UBND ngày 27/2/2026 của UBND tỉnh Quảng Trị) đã biến
mảnh đất này thành tâm điểm kết nối của Hành lang Kinh tế Đông - Tây (EWEC).
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030 cũng đã đề
ra mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn: Định vị Quảng Trị là
một trong các điểm đến du lịch hấp dẫn nhất Việt Nam, trung tâm du lịch mạo hiểm
của khu vực châu Á gắn với những hình ảnh chủ đạo, độc đáo, mang đậm bản sắc.
Phấn đấu đến năm 2030, khách du lịch đến tỉnh đạt từ 13 - 15 triệu lượt khách,
tỷ lệ đóng góp của ngành du lịch trong GRDP đạt khoảng 10%.
Để làm được điều này, việc tham chiếu, chắt lọc và ứng dụng những
mô hình quản trị thành công trên thế giới là bước đi tất yếu, mang tính quyết định
vận hội mới của du lịch vùng đất di sản. Bởi khi nhìn ra thế giới, không khó để
nhận thấy những nét tương đồng giữa dư địa phát triển của Quảng Trị và các
trung tâm du lịch nổi tiếng toàn cầu. Sự thành công của các quốc gia đi trước
mang lại niềm cảm hứng cũng như những gợi mở có giá trị thực tiễn.
Bài học đầu tiên phải kể đến là mô hình công viên tưởng niệm
hòa bình tại Hiroshima của Nhật Bản hay du lịch ký ức tại Normandy của Pháp.
Hiroshima từng là đống đổ nát sau thảm họa hạt nhân năm 1945, Normandy từng là
bãi chiến trường đẫm máu nhất Thế chiến II với chiến dịch D-Day lịch sử. Cả hai
địa danh này đã chuyển hóa thành công ký ức đau thương thành biểu tượng hòa
bình mang tính toàn cầu. Tại Hiroshima, công viên tưởng niệm hòa bình cùng bảo
tàng không chỉ thu hút hàng triệu du khách quốc tế mỗi năm mà còn là nơi tổ chức
các diễn đàn hòa bình thế giới. Họ không khích lệ sự bi lụy đau thương hay khơi
gợi hoài niệm chiến tranh thuần túy; mà cung cấp cho nhân loại một không gian
giáo dục nhân văn, đối thoại lịch sử và lan tỏa thông điệp hòa bình bất diệt.
Bài học ấy chiếu soi trực tiếp vào “trục tâm linh” và “tính
thiêng” mà chúng tôi đã có đề cập (ở kỳ I). Thành Cổ Quảng Trị, dòng sông Thạch
Hãn, cầu Hiền Lương - sông Bến Hải, địa đạo Vịnh Mốc hay Nghĩa trang liệt sĩ quốc
gia Trường Sơn và Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9... không chỉ là những chứng
tích của quá khứ. Quảng Trị có đầy đủ chất liệu và tầm vóc để trở thành một
“trung tâm du lịch hòa bình quốc tế”, nơi con người ở mọi quốc tịch, mọi màu da
tìm về để tri ân, hóa giải những vết thương lịch sử và cùng nhau thắt chặt tình
hữu nghị giữa các dân tộc. “Tính thiêng” từ đất mẹ muôn phương khi ấy sẽ không
chỉ dừng lại ở sự lặng im thành kính, mà trở thành một thông điệp hòa bình chủ
động gửi tới nhân loại.
Bên cạnh mô hình du lịch hòa bình, bài học về quản trị du lịch
mạo hiểm và sinh thái bền vững tại Queenstown của New Zealand hay vườn quốc gia
Banff của Canada cũng mang lại những gợi mở vô cùng thú vị. Queenstown nổi tiếng
thế giới nhờ cách khai thác tuyệt vời các dòng sông, hẻm núi cho du lịch mạo hiểm
nhưng luôn gắn liền với bộ quy chuẩn an toàn và bảo tồn nghiêm ngặt. Trong khi
đó, Vườn quốc gia Banff quản lý lượng khách bằng hệ thống cấp phép điện tử theo
giờ, quy định ranh giới nghiêm ngặt giữa vùng bảo tồn tuyệt đối và vùng khai
thác dịch vụ nhằm không gây bất kỳ tổn hại nào đến đa dạng sinh học.
Đây chính là chìa khóa cho hành trình “chữa lành” giữa lòng
thiên nhiên mà chúng tôi đã phác thảo (ở kỳ II). Khi dải xanh đại ngàn Trường
Sơn nối liền với chuỗi di sản hang động Phong Nha - Kẻ Bàng, Tú Làn, hệ thống
sông ngầm hay vùng cao Hướng Hóa, Đakrông, sức hấp dẫn của thiên nhiên nguyên
sơ là vô cùng lớn. Việc áp dụng mô hình quản trị giới hạn sức chứa sinh thái, kết
hợp với cơ chế định giá cao cấp cho các trải nghiệm độc đáo sẽ giúp Quảng Trị tối
ưu hóa doanh thu từ dòng khách chất lượng cao mà vẫn giữ trọn vẹn sự nguyên bản
của lòng đất, rừng già. Sự ngắt kết nối với thiết bị số để lắng nghe tiếng nước
chảy trong hang động, hay hành trình “tắm rừng” chỉ có thể phát huy tác dụng trị
liệu khi thiên nhiên còn được bảo tồn.
Ngoài ra, không thể không nhắc đến mô hình du lịch nông nghiệp
và thực dưỡng tại vùng Tuscany của Ý. Nơi đây đã biến những vườn nho và ô liu
thành biểu tượng du lịch nghỉ dưỡng cao cấp, nơi du khách chấp nhận trả chi phí
đắt đỏ để sống chậm, thưởng thức sản vật địa phương và trải nghiệm chiều sâu
văn hóa bản địa. Việc Quảng Trị phát triển thương hiệu cà phê Khe Sanh, các
nông trại sinh thái trên nền đất đỏ bazan, hay sự kết nối cảm xúc chân thật bên
bếp lửa nhà sàn của đồng bào Pa Kô, Vân Kiều hoàn toàn có thể tiệm cận đẳng cấp
quốc tế nếu được quy chuẩn hóa về chất lượng dịch vụ, và được kể bằng những câu
chuyện văn hóa cuốn hút.
Nhân câu chuyện du lịch sinh thái, chúng tôi xin nói thêm về một
vùng đất miền núi có vị trí đặc biệt, đó là Khe Sanh. Trong tháng 10 này tỉnh
Quảng Trị sẽ tổ chức lễ hội kỷ niệm 100 năm cà phê Khe Sanh. Đây là loại cà phê
ngon hàng đầu thế giới đã được khẳng định, lại được trồng trên chính mảnh đất từng
là chiến trường ác liệt chấn động toàn cầu. Từ một vùng đất mang vết thương sâu
sắc của lịch sử, Khe Sanh đã tự lấp đầy những hố bom, tự phủ xanh những sườn đồi
trọc và sinh sôi một loại hạt làm say đắm lòng người. Khe Sanh tự “chữa lành”
mình và dâng hiến. Câu chuyện giàu tính ngụ ngôn này có thể là một thông điệp mạnh,
dễ lan tỏa với khách thập phương.
Qua việc đối chiếu một vài mô hình quốc tế và bám sát các chủ
trương phát triển của tỉnh, chúng tôi xin gợi mở 5 nhóm giải pháp đột phá cần
được ưu tiên triển khai đồng bộ để đưa du lịch Quảng Trị bứt phá vươn tầm:
Thứ
nhất, định vị và khắc họa đậm nét thương hiệu “Quảng Trị - Điểm đến hòa bình và
chữa lành” (global peace & healing). Cần triển khai các
chiến dịch truyền thông quốc tế bài bản, hiện đại trên các kênh truyền thông lớn
với hai trụ cột chiến lược chính: du lịch hòa bình (peace tourism) và du lịch chữa
lành sinh thái (eco-wellness tourism). Tiếp tục nâng tầm
và tổ chức định kỳ lễ hội Vì Hòa bình, biến Quảng Trị thành diễn đàn thường
niên cho các nhà văn hóa, nhà hoạt động nhân đạo, học sinh - sinh viên và du
khách toàn cầu tìm về giao lưu, gặp gỡ, đối thoại.
Thứ
hai, tập trung hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối liên vùng và quốc tế. Hạ tầng chính là mạch
máu quyết định sức sống của ngành du lịch. Đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện Cảng
hàng không Quảng Trị, nâng cấp hệ thống cảng biển Cửa Việt, cảng Hòn La, đồng
thời hiện đại hóa các tuyến quốc lộ 9, quốc lộ 15D kết nối trực tiếp với Lào và
các thị trường Thái Lan, Myanmar… Khi hạ tầng hàng không và cảng biển hoàn thiện,
Quảng Trị sẽ dễ dàng đón dòng khách quốc tế chất lượng cao và khách du lịch
thương gia di chuyển qua hành lang EWEC.
Bên cạnh hạ tầng cứng, có thể nghiên cứu thiết lập cơ chế liên
kết vùng miền Trung và các địa phương lân cận (Hà Tĩnh, Huế) để tối ưu hóa
không gian du lịch di sản, hình thành các tuyến du lịch xuyên tỉnh. Đặc biệt, để
hiện thực hóa các quy hoạch chiến lược, tỉnh không thể chỉ dựa vào nguồn lực
công mà bắt buộc phải có giải pháp đột phá trong việc thu hút các “sếu đầu đàn”
- các tập đoàn du lịch, nghỉ dưỡng và dịch vụ hàng đầu. Việc chuẩn bị sẵn quỹ đất
sạch, danh mục dự án trọng điểm cùng chính sách ưu tiên về thủ tục hành chính sẽ
là đòn bẩy quyết định để thu hút nhà đầu tư chiến lược, kiến tạo nên các khu phức
hợp nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí đẳng cấp.
Thứ
ba, chuẩn hóa chuỗi sản phẩm du lịch “một hành trình - đa trải nghiệm”. Có thể xây dựng các
tour liên kết dọc - ngang khép kín, tạo nên một nhịp điệu cảm xúc hoàn chỉnh
cho du khách. Sáng dấn thân thám hiểm hang động hoặc “tắm rừng” Trường Sơn để
tái tạo năng lượng thể chất. Chiều nghỉ dưỡng, tiếp địa trên những bãi cát mịn
bên bờ biển Cửa Việt, Cồn Cỏ. Kết hợp chiêm nghiệm tính thiêng tại các di sản lịch
sử và thưởng thức ẩm thực bản địa.
Trong chuỗi sản phẩm đó, đồng bào Pa Kô, Vân Kiều cùng cộng đồng
bản địa phải được xác định là chủ thể trung tâm - vừa là người gìn giữ di sản,
vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp từ thành quả du lịch. Cơ chế chia sẻ lợi
ích từ nguồn thu du lịch sinh thái sẽ tạo sinh kế bền vững, giúp người dân tự
nguyện đồng hành bảo vệ rừng già và không gian văn hóa đặc trưng. Đồng thời, để
thích ứng với điều kiện thời tiết khắc nghiệt của miền Trung, cần xây dựng chiến
lược sản phẩm linh hoạt theo mùa: nếu mùa hè là cao điểm của du lịch biển, thám
hiểm hang động, thì mùa mưa bão sẽ là thời điểm đẩy mạnh dòng sản phẩm du lịch
trong nhà, các diễn đàn hòa bình, hội thảo quốc tế.
Thứ
tư, chuyển đổi số toàn diện và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Cần áp dụng công
nghệ thực tế ảo (VR/AR/AI) tái hiện không gian lịch sử sinh động tại Thành Cổ,
đôi bờ Hiền Lương; xây dựng hệ thống vé điện tử đồng bộ và ứng dụng du lịch
thông minh đa ngôn ngữ. Bên cạnh đó, cần liên kết với các viện nghiên cứu, trường
đại học và chuyên gia quốc tế để đào tạo lực lượng hướng dẫn viên, kiểm lâm
viên, hỗ trợ viên bản địa. Chính sự hồn hậu, chân chất của người dân địa phương
khi được trang bị kỹ năng dịch vụ chuyên nghiệp sẽ biến họ thành những sứ giả
văn hóa tuyệt vời nhất, kết nối du khách với nếp sống của vùng đất.
Sự chuyển đổi này đòi hỏi tư duy quản trị dựa trên dữ liệu. Cần
chủ động nghiên cứu tâm lý và hành vi của từng phân khúc khách hàng mục tiêu,
chẳng hạn: từ thế hệ trẻ quốc tế tìm kiếm giá trị hòa bình, dòng khách Âu - Mỹ
chuộng trải nghiệm “tắm rừng” ngắt kết nối số, đến du khách nội địa tìm kiếm sự
thư thái tâm hồn. Trên cơ sở đó, chiến lược truyền thông không chỉ dừng lại ở
phạm vi trong nước mà phải vươn tầm toàn cầu, được chuẩn hóa đa ngôn ngữ và hiện
diện bài bản trên các nền tảng du lịch quốc tế uy tín, các kênh tư vấn lữ hành
thế giới.
Thứ
năm, thể chế hóa chính sách ưu đãi đầu tư du lịch xanh. Tiếp tục cụ thể
hóa các thuật ngữ “phát triển kinh tế - xã hội xanh”, “tăng trưởng xanh” trong
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030 bằng các cơ chế linh hoạt.
Ban hành các gói chính sách ưu đãi đặc thù về thuế, đất đai cho các doanh nghiệp
cam kết phát triển du lịch tuần hoàn, không rác thải nhựa, sử dụng năng lượng
tái tạo. Xem xét thành lập quỹ tái đầu tư du lịch để trích một phần doanh thu
trực tiếp cho công tác bảo tồn di sản, tôn tạo hệ sinh thái và hỗ trợ sinh kế bền
vững cho cộng đồng bản địa - những người bảo vệ rừng và giữ gìn ký ức lịch sử.
* * *
Hành trình từ “tính thiêng” đến “chữa lành” và vươn tầm quốc tế
của Quảng Trị không chỉ là câu chuyện của riêng ngành du lịch, mà là bản hùng
ca về sự tự cường, tái sinh và vươn lên mạnh mẽ của một vùng đất di sản. Nhìn lại
lịch sử, ít có nơi nào trên thế giới chịu nhiều thử thách, bom đạn đau thương,
nhưng cũng sở hữu nguồn năng lượng sống mãnh liệt và bao dung như mảnh đất này.
“Tính thiêng” đã cho Quảng Trị một điểm tựa tinh thần vững chãi; “chữa lành” mở
ra hướng kết nối với con người hôm nay; và một chiến lược vươn tầm hợp lý sẽ
đưa miền đất này bước ra thế giới với tư thế của một điểm đến hòa bình, nhân
văn.
Bằng sự kết tinh giữa chiều sâu truyền thống, vẻ đẹp thiên
nhiên nguyên bản, quyết sách đúng đắn của chính quyền và tư duy quản trị hiện đại,
hy vọng Quảng Trị sẽ trở thành một điểm đến không thể bỏ qua trên bản đồ du lịch
thế giới - nơi mỗi bước chân du khách tìm về không chỉ để tham quan hay thưởng
ngoạn, mà để tri ân quá khứ, tìm lại sự cân bằng trong hiện tại và củng cố niềm
tin vào tương lai.
T.Đ-N.H.L
