Đêm xuống chậm. Từ phía triền núi, gió lùa về mang theo hơi lạnh và mùi ngai ngái của cỏ dại. Ánh đèn vàng hắt ra từ phòng làm việc của Đại tá Đỗ Thành Văn, Giám thị Trại giam Thiên Đằng vẽ một vệt sáng cô độc trên khoảng sân rộng. Trong căn phòng ấy, ông vẫn ngồi im, trước mặt là tập hồ sơ dày của những phạm nhân mới nhập trại.
Công việc quen thuộc, lặp đi lặp lại qua bao năm tháng.
Những cái tên, những dòng lý lịch, những tội danh. Có những cuộc đời rẽ ngang chỉ vì một phút nông nổi, có những con người trượt dài trong sai lầm mà không kịp dừng lại.
Ông lật thêm một trang, rồi dừng lại. Trước mắt ông là: Trần Mạnh Hùng, sinh năm 1960, quê quán làng Thổ Công, xã Văn Xương, huyện Văn Mùi…
Những con chữ bỗng trở nên có hồn. Một cái tên không còn vô danh. Nó đánh thức trong ông một miền ký ức xa xăm.
Ông ngả người ra ghế, mắt nhìn lên trần nhà, như cố kéo lại những mảnh hồi ức đã phủ bụi thời gian.
Ngày ấy, ông còn nhỏ. Ngôi nhà cấp bốn ở quê lúc nào cũng đầy ắp tiếng nói cười của những người lính trở về sau chiến tranh. Ba ông - Đỗ Thành Đạt - thường nhắc đến một người đồng đội với giọng đầy tự hào. “Hùng nó gan lắm. Bị thương mà không chịu rời vị trí. Nếu không có nó, đơn vị mình khó mà giữ được chốt hôm ấy…”
Cái tên ấy, ông đã nghe nhiều đến mức thuộc lòng.
Rồi một lần, người đàn ông ấy đến nhà. Cao, gầy, da sạm, ánh mắt vừa hiền vừa sắc. Ông nhớ rõ bàn tay chai sạn ấy đã xoa đầu mình, giọng trầm ấm:
- Con trai của Thủ trưởng Đạt à? Sau này lớn lên phải sống cho đàng hoàng nhé như vị chỉ huy tài giỏi của chú đấy!
Rồi chú ấy đi. Tất cả như vừa mới hôm qua. Vậy mà giờ đây…
Đại tá Đỗ Thành Văn cúi xuống đọc tiếp. Trên hồ sơ ghi: “Tội danh: Xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, gây thất thoát, lãng phí trong dự án xây dựng làng du lịch… ”
Ông gấp hồ sơ lại. Ngoài kia, gió vẫn thổi. Và, đêm đó, ông không ngủ.
* * *
Sáng hôm sau, bầu trời trong vắt. Ánh nắng đầu ngày rọi xuống những bức tường xám của trại giam, làm chúng bớt phần lạnh lẽo. Đại tá cho gọi phạm nhân Trần Mạnh Hùng lên gặp.
Phòng khách được chuẩn bị gọn gàng. Một bình hoa nhỏ đặt giữa bàn, vài chiếc ghế gỗ xếp ngay ngắn. Không gian giản dị nhưng sạch sẽ, khác hẳn sự khắc nghiệt thường thấy của trại giam.
Cánh cửa mở.
Một người đàn ông bước vào. Ông ta chắp hai tay trước ngực, bước đi chậm rãi, ánh mắt thấp thoáng sự dè dặt. Mái tóc bạc gần hết, nhưng dáng người vẫn còn giữ được nét cứng cáp của một thời từng trải.
Hai người nhìn nhau rất lâu. Một cái nhìn dài, như cố tìm kiếm điều gì đó trong ký ức.
- Anh là Trần Mạnh Hùng? - Đại tá lên tiếng.
- Dạ… Thưa cán bộ, tôi… - người đàn ông hơi khựng lại - Tôi là Hùng.
- Quê Thổ Công? - Đại tá hỏi tiếp.
- Dạ vâng ạ! - Trần Mạnh Hùng đáp.
Đại tá im lặng vài giây, rồi hỏi:
- Anh có từng quen ông Đỗ Thành Đạt không?
Câu hỏi như một nhát chạm vào ký ức sâu kín. Người đàn ông ngẩng phắt lên. Đôi mắt ông mở to, rồi chợt chùng xuống.
- Dạ thưa cán bộ, Thủ trưởng Đạt… - giọng ông khàn đi: Dạ thưa, Thủ trưởng Đạt còn khỏe không?
Đại tá lắc đầu. Không gian bỗng lặng đi. Phạm nhân Trần Mạnh Hùng cúi đầu. Hai bàn tay ông siết lại, run nhẹ.
- Tôi… Nợ anh ấy nhiều lắm…
Cuộc trò chuyện bắt đầu. Ban đầu còn dè dặt, khách sáo. Những câu hỏi về gia đình, về cuộc sống sau chiến tranh. Nhưng rồi, như một dòng nước vỡ bờ, câu chuyện dần đi vào những điều sâu hơn.
- Vì sao chú lại đến nông nỗi này? - Đại tá hỏi, giọng không nặng nề, chỉ như một sự quan tâm.
Trần Mạnh Hùng im lặng một lúc. Rồi ông kể. Ông kể về niềm đam mê làm du lịch - thứ đã đến với ông như một định mệnh. Sau chiến tranh, ông không chọn cuộc sống an phận. Ông đi nhiều nơi, học hỏi, thử nghiệm. Ông từng thành công. Những dự án nhỏ, nhưng mang lại giá trị thật. Những ngôi làng được hồi sinh, những vùng đất hoang sơ trở thành điểm đến. Nhưng thành công lại kéo theo tham vọng. Dự án gần đây nhất là một làng du lịch sinh thái quy mô lớn. Đó là bước đi táo bạo nhất của ông.
- Tôi tin vào nó… - Ông Hùng nói, mắt nhìn xa xăm - Tôi tin vào đối tác, vào những con số họ đưa ra… Tin cả vào chính mình.
Ông cười nhạt.
Nhưng kinh doanh… không phải chiến trường. Ở đó, không phải ai cũng rõ ràng như người lính. Những hợp đồng bị điều chỉnh, những khoản chi bị nâng khống, những cái bẫy được giăng sẵn. Khi mọi thứ đổ vỡ, ông mới nhận ra mình đã đứng giữa một mạng lưới mà chính ông không kiểm soát được vì lòng tin người và lòng thương người quá mức độ!
- Chữ ký của tôi… ở tất cả các điểm then chốt - ông nói chậm rãi - Tôi không thể chối…
Đại tá không ngắt lời, chỉ lặng lẽ lắng nghe, không phải với tư cách một người thi hành pháp luật, mà như một người đang nghe lại câu chuyện của một con người từng được tôn trọng.
Không khí dần dịu lại.
Đại tá đứng dậy, rót trà, rồi pha thêm hai ly cà phê. Hành động nhỏ ấy khiến Trần Mạnh Hùng thoáng ngạc nhiên.
- Uống đi chú! - Ông nói.
Cách xưng hô ấy khiến người đàn ông khẽ run lên.
- Chú… - Đại tá tiếp lời: - Vẫn còn mê làm du lịch chứ?
Một nụ cười hiện lên trên khuôn mặt đã nhiều nếp nhăn.
- Mê! Mê lắm… - Ông đáp: - Cả đời này chắc không bỏ được!
Ông quay nhìn ra ngoài cửa sổ.
- Khu vực này đẹp lắm. Núi, lèn đá, khe nước… Nếu làm một làng du lịch sinh thái… Sẽ rất đặc biệt!...
Đại tá nhìn theo ánh mắt ấy. Ông biết vùng đất này. Hoang sơ, nghèo nàn, bị gọi là “khỉ ho cò gáy”. Nhưng dưới góc nhìn của người đàn ông này, nó lại có một vẻ đẹp khác.
- Trại cũng từng nghĩ… - Đại tá nói - Đơn vị chỉ muốn làm một khu vui chơi, tạo nên nhiều thắng cảnh, mang đậm dấu ấn của cả ba miền đất nước, sơn thủy hữu tình, phục vụ cán bộ chiến sĩ và phạm nhân, nhưng lực bất tòng tâm chú ạ!
Một khoảng lặng. Đại tá nhìn Trần Mạnh Hùng một lúc rồi nói:
- Nếu chú có tầm nhìn đó… Chú giúp trại làm một đề án được không?
Trần Mạnh Hùng quay lại. Ánh mắt ông sáng lên, như có lửa.
- Tôi… Có thể sao?
- Vâng.
- Tôi sẽ làm! - Giọng ông trở nên dứt khoát: - Tôi có thể nhờ thêm bạn bè… Những người giỏi… Họ sẽ giúp trại, giúp tôi cả trí tuệ, có thể cả vật chất nếu đơn vị cần!
Lần đầu tiên, trong ánh mắt ông không còn là sự mệt mỏi của một phạm nhân, mà là sự sống của một người đang được trao lại cơ hội.
Từ ngày đó, trong khuôn viên trại giam Thiên Đằng, ở phòng cán bộ quản giáo xuất hiện thêm một chiếc bàn nhỏ. Dưới sự giám sát của cán bộ quản giáo, Trần Mạnh Hùng được tiếp cận tài liệu, máy tính để làm công việc chuyên môn. Hết giờ ông xuống bếp ăn cùng tất cả phạm nhân. Ban đêm, ông trở về ngủ cùng anh em phạm nhân như bao người khác.
Mọi hoạt động của ông Trần Mạnh Hùng đều công khai trong đơn vị và trước phạm nhân. Ban đầu, có những ánh nhìn nghi ngờ. Nhưng dần dần, khi thấy ông làm việc không mệt mỏi, khi thấy ông chia sẻ, hướng dẫn, thậm chí lắng nghe những người xung quanh, sự nghi ngại ấy nhường chỗ cho sự tôn trọng.
Đại tá Đỗ Thành Văn vẫn âm thầm theo dõi. Thỉnh thoảng, ông về quê Trần Mạnh Hùng thăm gia đình ông kèm theo vài món quà nhỏ, như nối lại tình cảm của hai gia đình người lính, từng chinh chiến, trong những năm tháng ác liệt, để bảo vệ từng tấc đất biên cương phía Bắc. Đó là một ngôi nhà nhỏ, người vợ gầy gò, nhưng niềm nở, mến khách. Những đứa con của ông Mạnh Hùng giờ đã thành đạt, đang làm ăn ở nước ngoài.
* * *
Nhiều tháng trôi qua. Bản đề án: “Làng du lịch văn hóa Linh Thiêng” hoàn thành. Trong đó là cả một tầm nhìn: giữ nguyên vẻ hoang sơ, kết hợp với trải nghiệm văn hóa, tạo ra một không gian vừa gần gũi vừa thiêng liêng.
Đề án đã được lãnh đạo các cấp, các ngành chuyên môn thông qua. Rồi bắt đầu khởi công.
Ngày khánh thành, trời xanh đến lạ.
Những đoàn xe nối nhau tiến vào vùng đất từng bị lãng quên. Tiếng nói cười, tiếng máy ảnh, tiếng bước chân rộn ràng.
Ngôi làng du lịch được xây dựng cách xa khu vực trại giam chừng hai cây số, giờ đây đã khoác lên mình một diện mạo mới, vừa tươi tắn vừa giữ trọn nét hoang sơ vốn có. Những con đường nhỏ được lát gạch và đá tự nhiên, uốn lượn giữa màu xanh của cây cỏ và những triền hoa rực rỡ. Bên sườn đồi và ven khe suối, những căn nhà nhỏ xinh kiểu homestay được dựng lên, mái gỗ, tường mộc, ẩn mình dưới tán cây, đủ ấm cúng cho từng gia đình du khách dừng chân nghỉ lại. Buổi sáng, khói bếp nhẹ bay lên từ những căn nhà ấy, hòa vào làn sương mỏng tạo nên khung cảnh thanh bình đến lạ. Trẻ con nô đùa trên bãi cỏ, người lớn thong thả tản bộ, tận hưởng không khí trong lành và yên tĩnh. Khi đêm xuống, ánh đèn vàng từ các homestay thắp sáng cả một góc đồi, soi bóng xuống dòng nước lấp lánh, khiến ngôi làng như bừng lên sức sống mới. Tất cả tạo nên một không gian nghỉ dưỡng gần gũi, ấm áp, nơi mỗi bước chân dừng lại đều mang theo cảm giác bình yên và thư thái…
Khách đến ngày một đông.
Trại giam Thiên Đằng không còn chỉ là nơi giam giữ. Nó trở thành một phần của sự hồi sinh.
Chiều hôm ấy, Đại tá Đỗ Thành Văn và ông Trần Mạnh Hùng lên đỉnh một ngọn đồi cao. Cả hai người lặng im, đưa mắt nhìn về khu du lịch. Hai người chỉ nhìn nhau cười. Gió mơn man quanh họ, mang theo vận khí mới!
- Chú… - Đại tá nói khẽ: - Nếu ba cháu còn sống…
Ông không nói hết câu.
Trần Mạnh Hùng nhìn xa xăm.
- Tôi biết… - Ông đáp.
Hai người không nói thêm. Nhưng trong khoảnh khắc ấy, có một điều đã rõ ràng: Cuộc đời có thể đẩy con người ta vào những ngã rẽ sai lầm. Nhưng chính ở nơi tưởng như tăm tối nhất, đôi khi lại là nơi bắt đầu của một bước ngoặt. Bước ngoặt đưa con người vươn mình lên một vị thế mới!
Tháng 4 năm 2026
