Trong kỷ nguyên số hiện
nay, chuyển đổi số đang đặt báo chí trước một sự thay đổi thực chất, đó không
còn đơn thuần là câu chuyện đưa một bài báo từ trang giấy lên môi trường
Internet, xây dựng một trang thông tin điện tử hay mở thêm các tài khoản trên mạng
xã hội. Công nghệ số, dữ liệu lớn và đặc biệt là trí tuệ nhân tạo đang từng bước
tác động trực tiếp đến toàn bộ quy trình hoạt động báo chí, từ phát hiện đề
tài, thu thập và xử lý thông tin, biên tập, sản xuất sản phẩm, tổ chức dữ liệu
đến phân phối nội dung và tương tác với công chúng. Với một tạp chí văn học nghệ
thuật như Tạp chí Nhật Lệ, sự thay đổi ấy vừa mở ra nhiều cơ hội, vừa đặt ra
câu hỏi quan trọng: chuyển đổi số như thế nào để công nghệ không làm nhạt đi bản
sắc của một tạp chí chuyên ngành, mà ngược lại có thể góp phần làm sâu sắc hơn,
lan tỏa mạnh mẽ hơn những giá trị văn học nghệ thuật mà tạp chí đang gìn giữ và
kiến tạo.
Trong bài viết “Báo chí cách mạng Việt Nam trong thời đại số”
nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch
nước Tô Lâm đã nhấn mạnh yêu cầu báo chí trong môi trường số phải tiếp tục khẳng
định vai trò bằng chất lượng thông tin, độ tin cậy, chiều sâu phân tích và giá
trị đối với xã hội. Báo chí chính thống phải hướng đến việc cung cấp những
thông tin đúng hơn, sâu sắc hơn và hữu ích hơn. Tinh thần đó đặt ra một vấn đề
căn cốt: chuyển đổi số không có nghĩa là thay đổi bản chất của báo chí, mà là sử
dụng những phương tiện mới để thực hiện tốt hơn chức năng vốn có của báo chí.
Tại Hội Báo toàn quốc năm 2026 với chủ đề “Báo chí Việt Nam:
Trung thành - Sáng tạo - Trách nhiệm trong kỷ nguyên mới”, đồng chí Trịnh Văn
Quyết, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, cũng đặt ra yêu cầu người
làm báo không được phép đi sau trước làn sóng cách mạng công nghệ, phải chủ động
ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công nghệ hiện đại, từng bước xây dựng mô hình
tòa soạn hội tụ, đa nền tảng và nâng cao năng lực làm chủ dòng chảy thông tin
trong môi trường số. Nhưng cùng với yêu cầu chủ động tiếp cận công nghệ là sự
khẳng định rất rõ về vai trò không thể thay thế của con người, AI có thể hỗ trợ
tạo lập nội dung, xử lý dữ liệu, tổng hợp thông tin, nhưng không thể thay thế bản
lĩnh chính trị, lương tri nghề nghiệp, vốn sống, cảm xúc, kinh nghiệm và trách
nhiệm xã hội của người làm báo. Đây là một nguyên tắc đặc biệt quan trọng trong
bối cảnh trí tuệ nhân tạo đang phát triển nhanh chóng và ngày càng can thiệp
sâu hơn vào quá trình sản xuất nội dung.
Tại Diễn đàn Báo chí toàn quốc năm 2026, Hội Nhà báo Việt Nam
đã công bố 10 quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí, trong đó nhấn mạnh AI
chỉ là công cụ hỗ trợ, không phải là nguồn tin, không thể thay thế trách nhiệm
kiểm chứng và quyết định cuối cùng của nhà báo, biên tập viên và cơ quan báo
chí. Đây không chỉ là những quy tắc mang tính kỹ thuật, mà thực chất là những
nguyên tắc bảo vệ giá trị cốt lõi của nghề báo trước một công nghệ có khả năng
tạo ra câu chữ, hình ảnh, âm thanh ngày càng giống với sản phẩm do con người tạo
ra. Chuyển đổi số vì thế trước hết phải là quá trình nâng cao năng lực của con
người trong việc sử dụng công nghệ, chứ không phải chuyển giao vai trò chủ thể
từ con người sang máy móc.
Đối với Tạp chí Nhật Lệ, yêu cầu ấy có ý nghĩa rất cụ thể. Sau
quá trình hợp nhất Tạp chí Cửa Việt và Tạp chí Nhật Lệ, một không gian văn học
nghệ thuật mới được hình thành trên cơ sở kế thừa truyền thống, đội ngũ, tư liệu
và giá trị của hai tạp chí đã có lịch sử hoạt động nhiều năm. Việc hợp nhất
không chỉ đặt ra yêu cầu ổn định tổ chức, định hình diện mạo nội dung mà còn tạo
ra một cơ hội quan trọng để nhìn lại toàn bộ phương thức tổ chức hoạt động báo
chí trong một bối cảnh mới. Tạp chí Nhật Lệ không còn chỉ đứng trước nhiệm vụ
duy trì một ấn phẩm in, mà cần từng bước hình thành một hệ sinh thái nội dung
có khả năng tồn tại và phát triển trên nhiều nền tảng khác nhau.
Thời gian qua, một số bước đi ban đầu cho thấy tư duy chuyển đổi
số tại Tạp chí Nhật Lệ đã có những chuyển biến tích cực. Tạp chí tiếp tục duy
trì hoạt động xuất bản, đồng thời chú trọng hơn đến môi trường điện tử, từng bước
mở rộng các hình thức giới thiệu tác phẩm, thông tin văn học nghệ thuật và đời
sống sáng tạo. Việc duy trì và phát triển chuyên mục Lý luận và phê bình là một
hướng đi đáng chú ý, trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng ưu tiên những nội
dung ngắn, nhanh và dễ tiêu thụ, một tạp chí văn học nghệ thuật càng cần giữ được
những không gian dành cho nghiên cứu, trao đổi học thuật và phê bình chuyên
sâu. Đây là yếu tố tạo nên chiều sâu, bản sắc và giá trị khác biệt của một tạp
chí chuyên ngành.
Một tạp chí văn học nghệ thuật không thể chỉ là nơi đăng thơ,
truyện ngắn, bút ký hay thông tin hoạt động. Nếu thiếu lý luận và phê bình, đời
sống sáng tác dễ rơi vào tình trạng phong phú về số lượng nhưng thiếu sự soi
chiếu, đánh giá, định hướng và đối thoại. Vì vậy, việc xây dựng chuyên mục Lý
luận và phê bình theo hướng có chiều sâu, có hệ thống và gắn với đời sống sáng
tác của địa phương là một nhiệm vụ cần tiếp tục được đầu tư. Trên môi trường số,
những bài viết này còn có lợi thế lớn hơn so với báo in bởi có thể được liên kết
theo tác giả, tác phẩm, thể loại, chủ đề, giai đoạn và địa bàn. Khi đó, mỗi bài
viết không chỉ tồn tại độc lập mà có thể trở thành một thành tố trong một kho
tri thức rộng hơn về văn học nghệ thuật Quảng Trị.
Một kết quả đáng ghi nhận khác là việc bước đầu đưa công nghệ
vào hoạt động quảng bá, trưng bày tác phẩm. Triển lãm ảnh trực tuyến 3D “Sáng
mãi nghĩa tình Quảng Trị” do Tạp chí Nhật Lệ tổ chức (tổng kết và trao chứng nhận
ngày 6/8/2026) cho thấy khả năng mở rộng không gian tiếp cận của một sản phẩm
văn học nghệ thuật khi được đặt trong môi trường số. Thay vì chỉ có thể xem tác
phẩm tại một địa điểm và trong một khoảng thời gian nhất định, công chúng có thể
tiếp cận không gian triển lãm bằng máy tính hoặc thiết bị di động ở bất cứ đâu.
Việc kết hợp hình ảnh, không gian 3D, thông tin tác phẩm và giới thiệu bằng nhiều
ngôn ngữ đã mở ra một cách thức mới để quảng bá hình ảnh Quảng Trị và các giá
trị văn học nghệ thuật của địa phương.
Ý nghĩa của triển lãm số không chỉ nằm ở yếu tố công nghệ. Điều
quan trọng hơn là nó cho thấy một tác phẩm có thể có đời sống dài hơn và rộng
hơn nếu được tổ chức lại phù hợp với môi trường mới. Một bức ảnh sau khi được
xuất bản trên tạp chí không nhất thiết phải kết thúc vòng đời của mình ở đó.
Tác phẩm có thể tiếp tục được đưa vào triển lãm, tích hợp trong chuyên đề, liên
kết với câu chuyện về nhân vật, địa danh, lịch sử hoặc những tác phẩm khác có
liên quan. Chính quá trình tái tổ chức đó tạo thêm giá trị cho nội dung mà tạp
chí đã đầu tư công sức để sáng tạo và tuyển chọn. Đây có thể xem là một trong
những biểu hiện cụ thể nhất của chuyển đổi số thực chất, không chỉ chuyển nội
dung từ dạng này sang dạng khác, mà tạo ra những giá trị mới trên nền nội dung
vốn có.
Từ cách tiếp cận đó, việc số hóa kho tư liệu của Tạp chí Cửa Việt
và Tạp chí Nhật Lệ trước hợp nhất càng cho thấy ý nghĩa lâu dài. Trải qua nhiều
năm xuất bản, hai tạp chí đã tích lũy một nguồn tư liệu đáng kể gồm tác phẩm
văn học, nghiên cứu, lý luận phê bình, nhiếp ảnh, mỹ thuật, tư liệu lịch sử và
những bài viết về đất và người Quảng Trị, Quảng Bình qua nhiều giai đoạn. Đây
là một tài sản đặc biệt được tạo nên từ quá trình lao động, sáng tạo và tích
lũy của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ, nhà báo, cộng tác viên và những người làm tạp
chí. Trong môi trường số, giá trị của kho tư liệu ấy không chỉ nằm ở việc lưu
giữ những gì đã xuất bản mà còn ở khả năng được tổ chức, kết nối và tiếp tục
khai thác để phục vụ đời sống văn học nghệ thuật hôm nay.
Từ nhận thức đó, Tạp chí Nhật Lệ đã và đang triển khai số hóa
theo hướng từng bước chuyển những tư liệu đã tích lũy thành nguồn dữ liệu có khả
năng tra cứu và sử dụng lâu dài. Cùng với số hóa các số tạp chí Nhật Lệ và Cửa
Việt đã xuất bản, Tạp chí đang tiến hành cập nhật, bổ sung thông tin về tác giả,
tác phẩm, địa danh và những dữ liệu liên quan từ nguồn tư liệu số hóa. Đây là
bước cần thiết để từng bài viết, tác phẩm không tồn tại riêng lẻ trong từng số
tạp chí mà có thể được liên kết theo tác giả, chủ đề, địa danh, thể loại hoặc từng
giai đoạn. Khi hệ thống dữ liệu ngày càng đầy đủ, người đọc có thể từ một tác
phẩm tìm đến những sáng tác khác của cùng tác giả, từ một địa danh tiếp cận những
bài viết đã đăng về địa danh đó, hoặc từ một chủ đề lần theo nguồn tư liệu được
tích lũy qua nhiều năm.
Cùng với quá trình xây dựng dữ liệu, Tạp chí cũng từng bước mở
thêm những cách thức giới thiệu tác phẩm phù hợp với môi trường số. Chuyên mục
“Tủ sách Nhật Lệ” được xây dựng nhằm giới thiệu các đầu sách của hội viên, văn
nghệ sĩ, tạo thêm một kênh quảng bá sách và tác phẩm văn học nghệ thuật đến bạn
đọc. Không chỉ giới thiệu một ấn phẩm mới, chuyên mục còn có thể trở thành nơi
tập hợp thông tin về tác giả, tác phẩm xuất bản của đội ngũ văn nghệ sĩ, qua đó
tăng khả năng kết nối giữa hoạt động sáng tác với công chúng.
Một bước đi khác đang được triển khai là chuyên mục “Đồng hành
tác phẩm”, sử dụng hình thức podcast để giới thiệu những chia sẻ của tác giả về
quá trình sáng tác, hoàn cảnh ra đời, những chi tiết tâm đắc hoặc những câu
chuyện phía sau tác phẩm. Nếu tác phẩm đăng trên tạp chí là kết quả đã được
hoàn thiện và công bố, thì “Đồng hành tác phẩm” mở thêm một không gian để công
chúng hiểu hơn về quá trình hình thành tác phẩm, những suy nghĩ, trải nghiệm và
cảm xúc của người sáng tạo. Với văn học nghệ thuật, những câu chuyện phía sau một
bài thơ, truyện ngắn, bức ảnh, ca khúc hay tác phẩm mỹ thuật nhiều khi chính là
những thông tin giúp người đọc, người nghe, người xem có thêm cơ sở để tiếp cận
và cảm nhận tác phẩm. Qua đó, một tác phẩm sau khi xuất bản không khép lại trên
trang tạp chí mà có thể tiếp tục được giới thiệu, bổ sung thêm thông tin và có
một đời sống mới trên môi trường số. Đây cũng là cách tăng sự tương tác, đưa
văn nghệ sĩ đến gần hơn với công chúng mà vẫn lấy tác phẩm và hoạt động sáng tạo
làm trung tâm.
Những việc đang được triển khai cho thấy số hóa không nên dừng
lại ở việc chuyển các số tạp chí cũ thành file PDF để lưu trữ, kho tư liệu chỉ
thực sự phát huy giá trị khi nội dung bên trong có thể được nhận diện, tìm kiếm
và kết nối. Vì vậy, cùng với việc bảo tồn bản gốc số, cần từng bước hoàn thiện
hệ thống dữ liệu về tác giả, tác phẩm, thời gian xuất bản, thể loại, địa danh,
nhân vật, chủ đề, từ khóa và những thông tin cần thiết khác. Khi đó, từ nhu cầu
tìm hiểu về Thành cổ Quảng Trị, sông Bến Hải, đường Trường Sơn, văn hóa Vân Kiều
- Pa Kô hay một nhà văn, nhà thơ, nghệ sĩ cụ thể, người đọc có thể tiếp cận được
hệ thống tác phẩm và tư liệu liên quan đã đăng trên Nhật Lệ, Cửa Việt qua nhiều
thời kỳ. Giá trị của số hóa vì thế không chỉ là bảo quản tư liệu cũ mà còn làm
cho tư liệu ấy có khả năng tiếp tục phục vụ nghiên cứu, sáng tác, giáo dục và
quảng bá văn hóa.
Đây cũng nên được xem là một trong những trọng tâm của chuyển đổi
số ở Tạp chí Nhật Lệ trong thời gian tới. Trong điều kiện nguồn lực của một tạp
chí văn học nghệ thuật địa phương còn có giới hạn, việc chạy theo những công
nghệ đắt tiền hoặc triển khai quá nhiều sản phẩm cùng lúc chưa chắc mang lại hiệu
quả tương xứng. Lợi thế của Nhật Lệ không nằm ở khả năng cạnh tranh về quy mô
công nghệ với các cơ quan báo chí lớn, mà ở chiều sâu nội dung, bản sắc địa
phương, đội ngũ văn nghệ sĩ và đặc biệt là nguồn tư liệu văn học nghệ thuật được
tích lũy qua nhiều năm. Vì vậy, thay vì dàn trải, cần ưu tiên hoàn thiện kho dữ
liệu số theo hướng có cấu trúc, dễ tìm kiếm, dễ liên kết và có khả năng tiếp tục
phát triển.
Trên nền tảng đó, về lâu dài có thể từng bước hình thành một
không gian dữ liệu văn học nghệ thuật Quảng Trị, trong đó tư liệu của Nhật Lệ
và Cửa Việt là một thành phần quan trọng. Không gian này không chỉ giúp tra cứu
các số tạp chí đã xuất bản mà còn có thể kết nối tác giả với tác phẩm, tác phẩm
với địa danh, sự kiện và những nội dung liên quan; đồng thời tạo nguồn dữ liệu
để phát triển các chuyên đề, hồ sơ tác giả - tác phẩm, triển lãm số, podcast,
video và những sản phẩm truyền thông phù hợp. Khi ấy, giá trị được tích lũy qua
nhiều năm trên những trang tạp chí không chỉ được bảo tồn mà còn có điều kiện
tiếp tục được khai thác và lan tỏa trong đời sống văn học nghệ thuật đương đại.
Một hướng khác cần tiếp tục đầu tư là đa dạng hóa phương thức
thể hiện tác phẩm nhưng không làm mất đi giá trị nguyên bản. Đó là một bài viết
tốt trước hết vẫn phải là một bài viết tốt, công nghệ không thể cứu một nội
dung chưa đạt về tư liệu hoặc hời hợt về tư duy. Khi đã có một tác phẩm giá trị,
công nghệ có thể giúp tác phẩm ấy được tiếp cận bằng nhiều hình thức khác nhau,
sinh động và hấp dẫn hơn. Một bài bút ký có thể có thêm bản đọc audio, album ảnh,
video ngắn, bản đồ địa điểm, trích đoạn giới thiệu trên mạng xã hội. Một bài
nghiên cứu có thể được liên kết với những tài liệu cũ trong kho dữ liệu, một bộ
ảnh có thể phát triển thành triển lãm số, một câu chuyện về nhân vật có thể được
mở rộng thành podcast hoặc sản phẩm multimedia. Khi đó, tạp chí không phải sản
xuất thêm nội dung một cách máy móc, mà là tăng giá trị sử dụng của nội dung đã
có.
Trong quá trình này, trí tuệ nhân tạo có thể trở thành một công
cụ hỗ trợ rất hữu ích. AI có thể giúp bóc băng các nội dung phỏng vấn dài, chuyển
giọng nói thành văn bản, dò lỗi chính tả, so sánh các phiên bản bản thảo, tìm
kiếm tư liệu, gợi ý từ khóa, hỗ trợ dịch thuật ban đầu, tạo phụ đề, phân loại
hình ảnh, hỗ trợ chuyển một bài viết thành cấu trúc podcast hoặc gợi ý cách tổ
chức lại nội dung. Đây là những công việc kỹ thuật có thể tiêu tốn nhiều thời
gian nếu thực hiện hoàn toàn thủ công.
Vấn đề là phải xác định đúng vị trí của AI trong quy trình làm
báo. AI nên giúp phóng viên giảm thời gian cho những công việc lặp lại để dành
nhiều thời gian hơn cho điều tra, đi thực tế, gặp gỡ nhân vật, đọc tác phẩm,
suy nghĩ và sáng tạo. AI không thể thay phóng viên đến với một bản làng ở miền
Tây Quảng Trị, ngồi bên một già làng, nghe một câu chuyện được truyền qua nhiều
thế hệ rồi cảm nhận đâu là chi tiết đáng để viết. AI không thể thay một nhà phê
bình đọc một tập thơ bằng vốn sống, cảm quan thẩm mỹ, kiến thức và trải nghiệm
của chính mình, càng không thể giao cho AI quyền quyết định đâu là một phát
ngôn đáng tin, một chi tiết nhạy cảm có nên xuất bản hay không, hay một tác phẩm
có thực sự có giá trị nghệ thuật hay không.
Do đó, ứng dụng AI trong một tòa soạn văn học nghệ thuật càng cần
sự thận trọng. Nội dung do AI hỗ trợ phải được kiểm chứng, số liệu phải được đối
chiếu với nguồn gốc. Trích dẫn phải kiểm chứng ở văn bản ban đầu, tên người, địa
danh, mốc lịch sử không thể lấy từ câu trả lời của một công cụ AI rồi coi đó là
nguồn chính thức. Đặc biệt, với tác phẩm văn học nghệ thuật, vấn đề quyền tác
giả phải được đặt ra nghiêm túc. Không nên đưa toàn bộ những bản thảo chưa công
bố, tác phẩm có bản quyền hoặc tài liệu nội bộ lên những nền tảng không kiểm
soát được việc lưu trữ và khai thác dữ liệu.
Một hạn chế khác cần nhìn nhận là chuyển đổi số hiện nay ở nhiều
cơ quan báo chí, trong đó có các tạp chí địa phương, vẫn còn mang tính phân
tán. Một vài sản phẩm podcast, video, đồ họa hay triển lãm trực tuyến có thể tạo
dấu ấn, nhưng nếu không trở thành một quy trình thường xuyên thì vẫn chỉ là những
điểm sáng riêng lẻ. Chuyển đổi số thực sự phải bắt đầu từ cách tòa soạn tổ chức
công việc, ngay từ khi lựa chọn đề tài, phóng viên và biên tập viên cần hình
dung nội dung đó phù hợp với loại hình nào, có thể khai thác những dữ liệu gì,
có hình ảnh hay âm thanh gì đi kèm, có thể kết nối với những bài viết cũ nào và
có nên phát triển thành nhiều định dạng hay không.
Để thực hiện điều đó, yếu tố con người vẫn phải được đặt ở vị
trí trung tâm. Một tòa soạn có nguồn nhân lực không lớn khó có thể tổ chức
riêng biệt từng bộ phận quay phim, dựng video, podcast, thiết kế đồ họa, xử lý
dữ liệu và kỹ thuật số. Vì vậy, hướng phù hợp là đào tạo đội ngũ theo mô hình
đa kỹ năng nhưng không đòi hỏi mỗi người phải trở thành một chuyên gia công nghệ.
Phóng viên cần biết sử dụng một số công cụ AI cơ bản phục vụ công việc, biên tập
viên cần biết kiểm chứng nội dung do AI hỗ trợ. Người làm nội dung phải có tư
duy đa nền tảng, cán bộ kỹ thuật phải biết tổ chức dữ liệu và lãnh đạo tòa soạn
cần hiểu công nghệ đủ để lựa chọn đúng hướng đầu tư.
Trong tất cả những việc đó, Tạp chí Nhật Lệ cần tránh tâm lý
chuyển đổi số bằng cách chạy theo phong trào. Không phải công cụ mới nào cũng cần
sử dụng, không phải nền tảng nào cũng cần hiện diện và không phải sản phẩm nào
có yếu tố AI cũng tạo ra giá trị. Một tạp chí chuyên ngành cần lựa chọn kỹ những
gì phù hợp với bản sắc và công chúng của mình. Sự khác biệt của Nhật Lệ không nằm
ở việc tạo ra thật nhiều nội dung ngắn trên mạng xã hội, mà ở khả năng phát hiện
và lưu giữ những giá trị văn học nghệ thuật, tạo không gian đối thoại học thuật,
giới thiệu những tác phẩm có chiều sâu và phản ánh chân thực đời sống văn hóa của
một vùng đất có lịch sử, bản sắc và chiều sâu nhân văn đặc biệt.
Vì thế, chuyên mục Lý luận và phê bình cần được xem là một
trong những nội dung cốt lõi của quá trình chuyển đổi số chứ không phải một
chuyên mục phụ. Trong môi trường số, những bài lý luận, nghiên cứu và phê bình
có khả năng sống lâu hơn rất nhiều nếu được tổ chức thành hệ thống. Tạp chí có
thể xây dựng hồ sơ tác giả, hồ sơ tác phẩm, chuyên đề theo lĩnh vực, hệ thống
bài viết theo các vấn đề lý luận hoặc từng giai đoạn phát triển của văn học nghệ
thuật Quảng Trị. Khi một bài viết mới được xuất bản, người đọc có thể tiếp cận
ngay những bài liên quan đã đăng nhiều năm trước. Đó chính là lợi thế mà báo in
không thể thực hiện đầy đủ.
Cùng với lý luận và phê bình, triển lãm số cũng là một hướng đi
có thể tiếp tục phát triển thành sản phẩm đặc trưng của Nhật Lệ. Từ kinh nghiệm
của triển lãm ảnh 3D “Sáng mãi nghĩa tình Quảng Trị”, không gian số trong tương
lai có thể được mở rộng sang mỹ thuật, điêu khắc, tư liệu chiến tranh, di sản
văn hóa, chân dung văn nghệ sĩ hoặc những chuyên đề lịch sử - văn hóa - văn học
nghệ thuật. Nếu có một hệ thống dữ liệu tốt, mỗi không gian triển lãm không chỉ
là nơi xem tác phẩm, mà còn có thể liên kết tới bài viết, tư liệu, âm thanh,
video và thông tin tác giả. Đây là cách để một tạp chí văn học nghệ thuật từng
bước trở thành một không gian văn hóa số, thay vì chỉ là một nơi xuất bản định
kỳ.
Nhìn lại những việc đã làm, có thể thấy Tạp chí Nhật Lệ đã có
những bước đầu đáng ghi nhận trong quá trình chuyển đổi số, đó là duy trì và mở
rộng hoạt động trên môi trường điện tử, chú trọng chuyên mục Lý luận và phê
bình, từng bước số hóa tư liệu, thử nghiệm loại hình podcast và các hình thức
truyền thông đa phương tiện, triển khai triển lãm ảnh trực tuyến 3D,... Những kết
quả đó cho thấy nhận thức về chuyển đổi số đã không còn dừng ở việc có một
website, mà bắt đầu hướng đến việc tạo thêm giá trị cho nội dung và mở rộng
cách thức tiếp cận công chúng.
Tuy vậy, giai đoạn tiếp theo cần có sự tập trung rõ hơn. Từ những
sản phẩm riêng lẻ phải tiến tới một chiến lược có hệ thống. Từ việc lưu giữ
file số phải tiến tới xây dựng và phân loại cơ sở dữ liệu. Từ việc đưa bài báo
lên mạng phải tiến tới sản xuất nội dung phù hợp với môi trường số. Từ việc thử
nghiệm AI phải tiến tới hình thành nguyên tắc sử dụng AI an toàn và có trách
nhiệm trong tòa soạn. Từ việc có những sản phẩm multimedia riêng biệt phải tiến
tới tư duy một nội dung có thể được tổ chức trên nhiều nền tảng.
Thước đo của chuyển đổi số đối với Tạp chí Nhật Lệ vì vậy không
nên là đã sử dụng bao nhiêu phần mềm, mua bao nhiêu thiết bị, tạo ra bao nhiêu
video hay bao nhiêu nội dung có sự tham gia của AI, mà thước đo quan trọng hơn
là những tác phẩm có được lan tỏa rộng hơn hay không, kho tư liệu có được gìn
giữ và khai thác hiệu quả hơn hay không, người đọc có tiếp cận thuận lợi hơn
hay không, phóng viên và biên tập viên có dành nhiều thời gian hơn cho lao động
sáng tạo hay không, và quan trọng nhất, bản sắc và uy tín của Tạp chí có được củng
cố trong môi trường truyền thông mới hay không.
Công nghệ đang thay đổi rất nhanh và chắc chắn sẽ còn tiếp tục
thay đổi. Công cụ hôm nay được coi là hiện đại có thể chỉ sau vài năm đã trở
nên lạc hậu. Nhưng giá trị của một tác phẩm chân thực, một bài phê bình có chiều
sâu, một bức ảnh giàu sức gợi, một kho tư liệu được tổ chức khoa học và một đội
ngũ biết học hỏi, thích nghi, làm chủ công nghệ sẽ có sức sống và hoạt động ổn
định lâu dài hơn.
Vì vậy, điều quan trọng đối với Tạp chí Nhật Lệ không phải là
chạy theo mọi xu hướng công nghệ, mà là lựa chọn đúng con đường cho mình. Dữ liệu
cần được xem là nền tảng, nội dung chất lượng là cốt lõi, công chúng là trung
tâm, công nghệ là phương tiện và con người vẫn phải là chủ thể quyết định. Trên
nền tảng ấy, chuyển đổi số mới có thể thực sự trở thành một động lực để Tạp chí
Nhật Lệ bảo tồn tốt hơn những giá trị đã tích lũy, nâng cao chất lượng sáng tạo
và đưa văn học nghệ thuật Quảng Trị đến với một không gian tiếp cận công chúng
rộng lớn hơn.
Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, người làm báo không thể đứng
ngoài công nghệ, nhưng càng không thể để công nghệ dẫn dắt mình. Làm chủ công
nghệ để làm giàu thêm giá trị của tác phẩm, góp phần nâng cao chất lượng nội
dung và đưa những giá trị, bản sắc văn hóa của vùng đất Quảng Trị đi xa hơn, đó
có lẽ là hướng đi phù hợp và bền vững đối với Tạp chí Nhật Lệ trong hành trình
chuyển đổi số hôm nay.
H.T.T
