Dưới cổng trời Cha Lo…
Đường lên Cha Lo, một trong những cửa khẩu những con đường uốn lượn, ngược đường 12A xuyên Á từ ngã ba Khe Ve, chúng tôi hành trình lên Cửa khẩu Quốc tế Cha Lo. Cổng Trời - Cha Lo gắn liền câu chuyện về mặt lịch sử, khu di tích này giúp tái hiện một khúc ca bi tráng về một thời chiến đấu kiên cường của quân dân giải phóng miền Nam. Trong kháng chiến chống Mỹ, Cổng Trời - Cha Lo là điểm huyệt quan trọng của tuyến đường chiến lược 12.
Trong giai đoạn (1965 - 1973), “tọa độ lửa” này là nơi diễn ra các cuộc không kích ác liệt với hàng trăm ngàn tấn bom đạn từ quân Mỹ nhằm chặn đường tiếp vận của quân ta cho miền Nam.
Dưới mưa bom bão đạn, Cổng Trời - Cha Lo vẫn đứng hiên ngang sừng sững để che chắn cho từng đoàn quân, đoàn xe vận tải vũ khí, lương thực chi viện cho chiến trường miền Nam. Khi hòa bình được lập lại, di tích Cổng Trời - Cha Lo đã thay áo mới, vui tươi hơn khi được xây dựng trở thành cửa khẩu quốc tế khang trang. Cha Lo đã trở thành nơi giao thương với các nước bạn, góp phần xây dựng cuộc sống ấm no cho người dân.
Chúng tôi đứng dưới Cổng Trời, thắp những nén hương thơm để tri ân những anh hùng đã nằm xuống vì mảnh đất này, nghe lòng vẫn thổn thức... Trong chiến tranh, mỗi bản làng hai bên tuyến đường 12A dẫn đến Cha Lo đều có hàng ngàn bộ đội, thanh niên trú chân để chờ lệnh xuất kích vào miền Nam, hay qua nước bạn Lào chiến đấu. Len lỏi giữa rừng cao, vực sâu để dẫn đến cửa khẩu quốc tế Cha Lo hôm nay, chúng tôi nghiêng mình nhớ đến công ơn của các anh các chị thanh niên xung phong, bộ đội Trường Sơn giữa mưa bom bão đạn chiến tranh, các anh, các chị đã yêu thương và hy sinh xương máu để cho chúng ta hôm nay một con đường huyền thoại.
Nghe trong thanh âm của rừng sâu, của tuyến đường 12 những câu chuyện huyền thoại, để rồi lặng người trước sự hy sinh của các anh, các chị cho Tổ quốc thân yêu. Hai bên tuyến đường lên cửa khẩu, những trọng điểm bắn phá của giặc năm nào giờ là những bản làng san sát vui tươi. Hàng vạn người đã không quản ngày đêm chịu nhiều hy sinh tổn thất, hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ biên cương Tổ quốc. Giờ đây, các cơ quan, đơn vị, cá nhân làm việc, vừa bảo vệ biên cương, vừa góp phần phát triển kinh tế, xã hội của đất nước; đồng thời tương thân tương ái, hỗ trợ giúp đỡ đồng bào nơi biên cương có cuộc sống ngày một tốt hơn.
Hiện nay, thông qua cửa khẩu quốc tế Cha Lo nối con đường 12A xuyên Á từ Quảng Trị đến tận thành phố cảng Mawlamyine (Myanmar), kết nối một vùng rộng lớn hàng triệu dân với nhiều trung tâm kinh tế lớn của Lào, Thái Lan, Myanmar. Chính vì vậy, những năm gần đây, Cha Lo luôn sôi động, mỗi ngày hàng trăm chiếc xe ôtô chở hàng hóa các loại, nối đuôi nhau từ khu vực biên giới Việt - Lào qua Cửa khẩu quốc tế Cha Lo. Dưới chân dãy núi Giăng Màn quanh năm mờ sương, Cha Lo tấp nập, rộn ràng những chuyến xe qua lại, với dáng dấp một thị trấn trẻ sôi động, bừng sáng giữa đại ngàn Trường Sơn.
Cửa khẩu Cha Lo được quy hoạch trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa và du lịch của khu vực phía tây Quảng Trị. Nơi đây có nhiều tiềm năng phát triển các ngành dịch vụ như kho bãi, logistics, du lịch, thương mại… Đây cũng là nơi các lực lượng như Biên phòng, Công an, Quân đội, Hải quan… ngày đêm làm nhiệm vụ gác cửa kinh tế, an ninh biên giới. Sự đóng góp con số vào nguồn thu nộp ngân sách của tỉnh nhà không nhỏ. Bên cạnh đó, với vai trò gác cửa an ninh, các lực lượng làm nhiệm vụ gác cửa an ninh ở đây đã lập nên nhiều chiến công trong công tác gìn giữ an ninh biên giới và khu vực…
Theo quy hoạch, Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cha Lo sẽ là trung tâm kinh tế và đô thị phía Tây của tỉnh Quảng Trị, cũng là đầu mối trung chuyển, trung tâm xuất, nhập khẩu hàng hóa và dịch vụ của tỉnh Quảng Trị với Lào, các tỉnh Đông Bắc Thái Lan và là khu vực có vị trí quan trọng về an ninh - quốc phòng của quốc gia. Đây cũng là địa chỉ thu hút các nhà đầu tư trong, ngoài tỉnh và được xác định là trung tâm kinh tế và đô thị phía Tây của tỉnh Quảng Trị
Chiều dần buông, dưới chân núi Giăng Màn, từng đoàn xe xuôi về Cửa khẩu Cha Lo để kịp làm thủ tục thông quan... Chúng tôi còn nhớ trong một phát biểu, Chủ tịch UBND Quảng Bình (cũ) Trần Thắng chia sẻ: sự phát triển mạnh mẽ của Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cha Lo đã đem lại sức bật mới cho địa phương, đặc biệt là các xã nằm dọc theo đường Quốc lộ 12A. Định hướng đến năm 2030, Khu kinh tế cửa khẩu quốc tế Cha Lo là một trung tâm kinh tế và đô thị phía tây của tỉnh, những định hướng và hành động quyết liệt của tỉnh Quảng Bình cùng các chủ trương chính sách được hoạch định sẽ đúng như định hướng.
Tin rằng Cha Lo ngày càng phát triển hơn về mọi mặt... "Ơi Cha Lo! Hỡi Cha Lo! Nơi rừng núi miền Tây Tổ quốc, bừng sáng lung linh một vì sao..."
Lao Bảo, Khe Sanh rừng hồi sinh kể chuyện
Rời vùng biên Cha Lo, chúng tôi di chuyển vào Lao Bảo.Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo nằm ngay cạnh dòng sông Sepon nối liền hai tỉnh Savannakhet của Lào và huyện Hướng Hoá của tỉnh Quảng Trị. Đối diện với Khu kinh tế - thương mại Lao Bảo qua đường biên giới là Khu thương mại biên giới Den Savanh của Lào. Đây là hai khu kinh tế - thương mại quan trọng nhất trên tuyến đường quốc lộ 9 của hai nước, góp phần thúc đẩy kinh tế và đời sống của người dân vùng biên giới. Là điểm đầu trên tuyến Hành lang kinh tế Đông Tây nối với Lào – Thái Lan – Myanmar, cửa khẩu quốc tế Lao Bảo có lợi thế để đầu tư phát triển trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Lao Bảo đầy nắng gió còn được đến với mảnh đất lịch sử, văn hóa đa dạng, du khách có thể dễ dàng di chuyển đến với Nhà tù Lao Bảo, Khe Sanh, căn cứ làng Vây, sân bay Tà Cơn, hay đến với con suối La La nước chảy hiền hòa, dòng sông Sê Pôn – biểu tượng của tình hữu nghị hai nước Việt – Lào. Với nhiều bản làng dân tộc, nơi hội tụ các dân tộc Pa Cô, Vân Kiều cùng ngắm cảnh quan thiên nhiên đẹp như: Hồ Tân Độ, hồ Rào Quán, hồ Khe Sanh, hồ công viên Lao Bảo, thác Ồ Ồ... làm cho khách quốc tế và cả nước biết tới Lao Bảo như một điểm du lịch với nhiều loại hình dịch vụ lý tưởng và hấp dẫn.
Thị trấn Khe Sanh cách cửa khẩu Lao Bảo chừng 20 km. Điểm đặc biệt của địa điểm du lịch Khe Sanh đó là đây là nơi ghi dấu nhiều chiến công oanh liệt của quân dân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vĩ đại và trường kỳ. Chiến dịch Đường 9 - Khe Sanh Xuân - Hè 1968, quân và dân ta đã thực hiện thành công đòn nghi binh chiến lược, thu hút, giam chân, tiêu hao, tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, tạo thời cơ và điều kiện thuận lợi cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 vào các đô thị trên toàn miền Nam. Thắng lợi đó là kết quả của đường lối lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo của Đảng ta, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời, đánh dấu sự phát triển vượt bậc của nghệ thuật quân sự Việt Nam.
Đèo Sa Mù cũng là một trong những địa điểm nổi tiếng ở Quảng Trị nên đến. Dù vào mùa hè, miền Tây Quảng Trị bị ảnh hưởng từ gió Lào nóng rát, khô hanh, nhưng trên đỉnh đèo không khí vẫn còn khá lạnh. Vào mùa này, cung đường Sa Mù lại càng đẹp hơn khi đi phượt qua nhiều dốc đứng, quanh co với lớp sương mù bao phủ quanh đèo núi. Con đèo còn được gắn với những năm tháng chống Mỹ oanh liệt, hào hùng bởi Sa Mù - Khe Sanh có địa thế hiểm trở, vùng đất gắn liền với những trận lịch sử ác liệt nhất. Người dân địa phương nơi đây kể lại, trước đây bộ đội vận chuyển vũ khí, lương thực vào phía trong phải đi vòng qua đất bạn Lào khoảng 30 km vì con đèo quá cao, hiểm trở, nhiều dốc đứng, quanh co, rất khó để đi qua.
Về sau, Sa Mù được Đoàn công binh Lũng Lô (Bộ Tư lệnh Công binh) khai thông phía nam đèo để tiện giao thông qua lại. Phải đến năm 1997, Bộ Quốc phòng mới chính thức cho triển khai xây dựng lại tuyến đường vượt đèo Sa Mù dài 12km để thuận tiện cho việc đi lại.
Đèo Sa Mù hiện nay đang hấp dẫn nhiều người đam mê du lịch – thích “săn” mây đến khám phá. Chúng tôi như đắm chìm trong tiên cảnh sương khói mờ ảo, nghe âm thanh núi rừng và ghi lại vẻ đẹp hoang sơ, hùng vĩ. Được biết, bà con Vân Kiều ở thôn Chênh Vênh sống phụ thuộc chủ yếu vào rừng. Nhờ thay đổi về nhận thức và cách làm, giờ đây, người dân vẫn sống nhờ rừng nhưng theo một cách khác, là chăm sóc, bảo vệ để hưởng lợi từ rừng, đồng thời làm du lịch sinh thái.
Thôn Chênh Vênh nằm dưới chân đèo Sa Mù. Chỉ riêng mỗi cái tên thôi, cũng đã cuốn hút lắm rồi. Mới nghe qua, đã thấy chống chếnh, chơi vơi như những đám mây bay qua đỉnh Sa Mù. Được biết, bà con nơi đây khám phá khu rừng được bảo vệ nghiêm ngặt như của báu.. Chênh Vênh – ngôi làng nhỏ nép mình giữa đại ngàn, nơi người Vân Kiều sống chậm, giữ lấy bản sắc như gìn giữ hạt giống quý của rừng. Những đồi cà phê nối nhau ngút ngàn, thoảng hương dịu ngọt trong gió núi. Và giữa cánh đồng điện gió Hướng Hóa, tôi thấy mình đứng trước cả một vũ trụ rộng mở – gió thổi qua từng cánh quạt như chạm vào miền cảm xúc chưa từng gọi tên.
Những già làng cao tuổi kể rằng, rừng Chênh Vênh đã tồn tại dưới núi Sa Mù cả trăm năm. Thời chiến tranh, cánh rừng này còn là rừng nguyên sinh, gần như chưa có bước chân người đặt tới. Người Vân Kiều sống nhờ rừng, thức ăn cũng từ rừng, nước uống cũng từ rừng nên không ai dám xâm phạm.
Giờ đây, tour du lịch nông nghiệp, cộng đồng này cũng đã đưa những nóc nhà sàn truyền thống của người Vân Kiều để cải tạo xây dựng thành homestay phục vụ khách du lịch. Những món ẩm thực như xôi nếp rẫy, gà, heo nướng, các món rau rừng, măng luộc… được mang ra đãi khách. Du khách có thể lựa chọn ngủ trong nhà sàn hoặc ngủ lều trên đỉnh đồi để ngắm bình minh. Ngoài ra, tùy vào từng thời điểm trong năm, du khách còn được chứng kiến các lễ hội đặc sắc của người Bru Vân Kiều như Lễ hội mừng lúa mới, lễ cúng Trời, lễ hội mừng làng mới, lễ hội cồng chiêng… Cùng với đó, là các phong tục tập quán truyền thống, các làn điệu dân ca như Oát, Tà Oải, Cha Chấp, Ka Lơi, A Dên… và các nghề truyền thống như đan lát, chế tác nhạc cụ truyền thống.
Sự phát triển của du lịch do khu kinh tế cửa khẩu Lao Bảo đem lại nhiều cơ hội việc làm cho người lao động không chỉ ở khu vực cửa khẩu mà còn ở các vùng lân cận, các khu trung tâm mua sắm. Trao đổi thương mại thông qua các khu kinh tế cửa khẩu theo đó gia tăng, góp phần phát triển kinh tế, du lịch Quảng Trị.
Để có những bước phát triển về du lịch biên giới cửa khẩu, công tác phối hợp quản lý lữ hành, xúc tiến du lịch giữa Quảng Trị và tỉnh Xavanakhet được lãnh đạo hai bên quan tâm. Hai bên duy trì các sản phẩm du lịch như: Tuyến du lịch Lao Bảo - Xavanakhet; tour Cửa khẩu Quốc tế Lao Bảo - Densavanh (Lào), tour du lịch “1 ngày ăn cơm 3 nước”. Trung tâm kinh tế - thương mại Lao Bảo nhờ đó cũng thu hút được khách du lịch trong và ngoài nước.
Chúng tôi đi qua nơi ấy để lắng nghe rừng thở bằng tiếng lá, Thác Tà Puồng đổ ào ào, trắng xóa, thức tỉnh kẻ lữ hành đang mộng du giữa mênh mông mây trời. Đèo Sa Mù huyền ảo trong sương như dẫn lối vào miền cổ tích diệu vợi, mỗi khúc cua như một lời thì thầm bí ẩn từ muôn nơi. Có người đến sân bay Tà Cơn để ngẫm về chiến tranh, chúng tôi đến để cảm nhận hòa bình. Từng viên đá, từng nhành cây ngọn cỏ, từng đường băng phủ bụi thời gian như nói rằng: nơi đây từng đau, từng mất mát, để hôm nay vùng đất này vươn mình...
Hướng Hóa đang dần trở thành “thủ phủ” điện gió ở khu vực miền Trung với 29 dự án được cấp chủ trương đầu tư. Trong đó, 19 nhà máy đã đi vào vận hành với tổng công suất 630MW, còn lại 10 dự án với tổng công suất 400MW đang triển khai xây dựng. Điện gió mang lại lợi ích kinh tế lớn khi 1MW điện gió đóng góp vào nguồn thu của địa phương từ 600 - 800 triệu đồng/năm. Làm điện gió cũng ít tác động đến môi trường khi 1MW điện gió chỉ sử dụng 0,65ha đất; trong đó có 0,35ha đất sử dụng lâu dài, còn lại 0,3ha là tạm thời. Khi triển khai các dự án điện gió, khoảng 80 km đường giao thông được mở ra với vốn đầu tư 500 tỷ đồng, đã giúp kết nối tốt hơn giữa các xã vùng biên giới và với các tuyến tỉnh lộ, quốc lộ để vận chuyển hàng hóa. Các cánh đồng điện gió cũng trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách, trở thành sản phẩm du lịch tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân địa phương.
Tôi còn nhớ ngày 1/7/2025, Quảng Bình và Quảng Trị về chung một nhà, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã chia sẻ: “sáp nhập giữa Quảng Bình và Quảng Trị, là sự hòa quyện của thiên nhiên, văn hóa và con người, để kiến tạo tương lai hạnh phúc hơn cho nhân dân. Hình thành tỉnh Quảng Trị mới với tầm vóc và vị thế vượt trội, hội tụ những lợi thế cạnh tranh chiến lược, đặc sắc hơn. Sự kết hợp Quảng Bình, Quảng Trị cũng nâng cao giá trị nguồn lực con người với bản sắc và ý chí kiên cường. Khát vọng thống nhất non sông từng cháy bỏng hơn bao giờ hết trên mảnh đất này và hôm nay, một cuộc “thống nhất” ở tầm vóc mới được thực hiện, vì một khát vọng chung: Dân tộc Việt Nam hùng cường và thịnh vượng!”
Chúng tôi đã đi qua những nơi như Cha Lo, Lao Bảo, Khe Sanh… để nghe đất kể chuyện về người, về thiên nhiên, về khát vọng vươn lên…
Đ.L
