Ở cái tuổi đã đủ để nếm trải những biến động của thời cuộc và sự xoay vần của âm nhạc, thú thực mỗi khi theo dõi thị trường âm nhạc, nhất là âm nhạc của giới trẻ, tôi thường tự xếp mình vào vai kẻ bên lề. Tôi nghe để biết, để hiểu xu hướng âm nhạc đi đến đâu, chứ nói thẳng ra, tôi chẳng lưu lại gì trong tâm khảm. Thế nhưng, trong một lần xem chương trình âm nhạc trực tiếp trên tivi, tôi khá hứng thú với các bài hát cách mạng do các bạn trẻ phối khí lại, đưa vào đó sự mới lạ, trẻ trung, sinh động và nhất là vẫn đảm bảo tính hào hùng của dòng nhạc này. Thì ra giới trẻ không hề ngó lơ dòng nhạc truyền thống. Nên nếu ai đó cam đoan nhạc cách mạng đang dần rời xa hay khó lòng lay động giới trẻ thì tôi cho rằng đấy là nhận định không chính xác, thiếu khách quan.
1. Thay vì giữ nguyên những bản phối cũ, nhiều nghệ sĩ trẻ lựa chọn kết hợp các yếu tố Pop, Rock, EDM hay Hip-hop với nhạc cách mạng để sản phẩm làm ra gần gũi, phù hợp hơn với sở thích, gu nghe nhạc của giới trẻ bây giờ. Xem các tiết mục giới trẻ trình diễn, chúng ta thấy họ dàn dựng khá công phu, sân khấu bùng nổ cả âm thanh lẫn ánh sáng, tạo hiệu ứng dồn dập, khỏe khoắn, mĩ mãn thị giác và thính giác khán giả. Sự kiện nghệ thuật mang tên Tổ quốc trong tim, diễn ra tại Sân vận động Quốc gia Mỹ Đình vào tháng 8/2025, là một dấu ấn khó quên. Chương trình đã tái hiện khí phách của dân tộc ta, khiến lòng tự hào và tình yêu đất nước trong mỗi người như được nhen nhóm thêm, cùng hướng về Lễ kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9. Với quy mô lên tới 50.000 khán giả, phần lớn là người trẻ, đêm nhạc đã chứng minh sự trở lại của dòng nhạc cách mạng trong đời sống âm nhạc đương đại. Tinh thần dân tộc hiện diện qua hình ảnh biển người rực rỡ trong sắc áo cờ đỏ sao vàng đồng thanh thực hiện nghi thức chào cờ thiêng liêng. Sức nóng của chương trình còn được thể hiện qua con số hơn ba triệu lượt truy cập vào hệ thống đăng ký vé trực tuyến, vượt xa nhiều buổi biểu diễn của các ngôi sao giải trí quốc tế tầm cỡ. Nhiều ca khúc cách mạng đã được phối khí và trình diễn lại theo góc nhìn mới như Lên đàng, Năm anh em trên một chiếc xe tăng, Tiến về Sài Gòn,… Thì ra nhạc cách mạng không nằm bất động trong bảo tàng ký ức, nó vẫn đang len lỏi vào đời sống, vẫn chinh phục khán giả hôm nay theo cách riêng. Chương trình Tổ quốc trong tim cho ta nhận ra những thay đổi trong tư duy tổ chức và trình diễn khi đưa nhạc cách mạng ra một không gian lớn, hiện đại.
2. Như các loại hình nghệ thuật khác, nhạc cách mạng cũng chịu ảnh hưởng không nhỏ trước sự phát triển của công nghệ. Các nền tảng số đã làm thay đổi cách thức tiếp cận âm nhạc của giới trẻ. Những ca khúc ra đời từ nhiều năm trước được giới trẻ làm mới bằng các bản phối hiện đại thu hút người nghe. Video hàng ngàn khán giả cùng hòa giọng hát vang trong các dịp đại lễ được chia sẻ, lan tỏa trên các nền tảng như YouTube, TikTok,... đã cho thấy dòng nhạc cách mạng vẫn chiếm một vị trí quan trọng.
Sự cộng hưởng giữa mạng xã hội và các sân chơi âm nhạc đã đem lại sức sống mới cho những bản hùng ca truyền thống. Như dự án #VN1945 của nhóm Oplus ra mắt vào ngày 27/4/2025 đã giới thiệu năm ca khúc kinh điển được phối mới như Đoàn Vệ quốc quân, Tiếng chày trên Sóc Bom Bo, Tình ca, Nơi đảo xa, Bài ca Hồ Chí Minh… và hai sáng tác mới mang tinh thần yêu nước, đưa nhạc cách mạng tiếp cận gần hơn với giới trẻ bằng phong cách trình diễn sáng tạo (Những chiến binh Lạc Hồng, Người là ánh sáng). Chương trình Rock Concert - Trái tim Việt Nam tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long (Hà Nội) ngày 7/9/2025 cũng là sự kiện âm nhạc quy mô lớn trong chuỗi kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Các ban nhạc nổi tiếng đã trình diễn các ca khúc cách mạng như Dậy mà đi, Hát mãi khúc quân hành, Bài ca đất phương Nam, Hành khúc ngày và đêm, Đất nước trọn niềm vui,… với phong cách rock phóng khoáng, tạo diện mạo mới cho nhạc cách mạng trong đời sống âm nhạc đương đại.
Ấy vậy, không phải mọi nỗ lực làm mới đều nhận được sự đồng thuận. Có một số ý kiến phản hồi trên mạng xã hội cho rằng dùng remix, EDM,… sẽ làm cho bản phối đã tai đã mắt ngay phút đầu nhưng không đọng lại sau khi xem do quá lạm dụng hiệu ứng âm thanh, ánh sáng. Khi ấy, tinh thần nguyên bản của ca khúc bị nhòe mờ khiến nhiều người vốn yêu dòng nhạc này có cảm giác hụt hẫng. Ngay trong gia đình tôi, khi xem các chương trình ca nhạc được phối từ những ca khúc cách mạng, mỗi người đã mỗi ý, tranh luận nảy lửa. Do đó, làm mới mà phá vỡ linh hồn ca khúc gốc thì cũng chưa phải là phương án khả thi. Nói gì thì nói, nếu không thấu hiểu cảm xúc, tinh thần những bài hát cách mạng thì có phối hay, công phu đến mấy sản phẩm làm ra cũng khó đứng vững.
3. Nhu cầu định vị bản sắc dân tộc trong bối cảnh hội nhập luôn thôi thúc trái tim mỗi người. Không phải cứ nhất nhất hướng ngoại, các nghệ sĩ trẻ còn chủ động tìm về các giá trị truyền thống, giải mã chúng với tư duy thẩm mỹ hiện đại. Việc họ tái sinh các bản hùng ca cách mạng như muốn xác tín lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc đầy kiêu hãnh của mình.
Ngay trong rap, sự chuyển dịch này cũng có thể nhận ra. Với một người thường xuyên theo dõi các chương trình như King of Rap và Rap Việt, tôi thấy khá rõ sự khác biệt trong cách tiếp cận đề tài. King of Rap (2020) chủ yếu xoay quanh trải nghiệm cá nhân, cảm xúc riêng và kỹ năng trình diễn. Những tiết mục của Pháo hay ICD chủ yếu tập trung vào đời sống, nội tâm hoặc góc nhìn cá nhân, chứ không hướng đến việc khai thác các chủ đề lịch sử hay nhạc cách mạng. Trong khi Rap Việt, bên cạnh những đề tài quen thuộc, một số thí sinh bắt đầu mở rộng chất liệu sáng tác, đưa vào hình ảnh quê hương, vùng miền hoặc những yếu tố gợi nhắc đến bản sắc văn hóa. Rap Việt mùa 3 (2023), Double2T gây chú ý với cách đưa chất liệu miền núi, ký ức bản làng và cảm hứng về con người vùng cao vào rap. Sang mùa 4 (2024), các thí sinh như Mikelodic hay Long Nón Lá tiếp tục mở rộng đề tài, khai thác hình ảnh quê hương, lịch sử, căn cước vùng miền trong cấu trúc hip-hop hiện đại. Trước đó, ở mùa 2 (2021), Yuno Bigboi cũng từng tạo dấu ấn khi đưa tinh thần tuổi trẻ và niềm tự hào dân tộc vào những bản rap có tiết tấu sôi động.
Các sự kiện âm nhạc làm mới nhạc cách mạng đã tạo điều kiện để mỗi cá nhân ý thức rõ hơn về tình yêu quê hương và nguồn cội. Nhiều người tìm hiểu bối cảnh ra đời của ca khúc sau đêm diễn. Số khác chủ động khai thác kho tàng nhạc cách mạng để tiếp tục thỏa mãn sáng tạo. Vậy mới thấy nhạc cách mạng luôn có sự hấp dụ riêng và có khả năng vẫy gợi giới trẻ. Từ chỗ nghe nhạc họ muốn tìm hiểu về lịch sử dân tộc. Nhận định về sức sống này trong bài phỏng vấn “Sức sống bất tận của âm nhạc cách mạng” trên báo Quân đội nhân dân, nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha khẳng định: Âm nhạc cách mạng Việt Nam luôn mang giá trị bền vững. Thực tế, giới trẻ ngày nay đang tìm thấy cách thể hiện cá tính qua việc tiếp cận và tái hiện những ca khúc quen thuộc theo cảm nhận riêng. Sự đón nhận tích cực từ thế hệ kế cận, thể hiện qua các chương trình như Giai điệu tự hào, cho thấy dòng nhạc này vẫn giữ vị trí ổn định trong đời sống âm nhạc hiện nay.
Nhạc cách mạng chưa bao giờ hết độ sục sôi. Nó trở lại với đời sống hôm nay theo cách khác. Nhìn cách giới trẻ tỉ mẩn chăm chút cho những bản phối mới, những người thuộc thế hệ trước như tôi lập tức xóa bỏ ngay cảm giác kẻ bên lề, muốn hòa vào không khí sôi động, trẻ trung ấy, muốn hát theo, nhún nhảy theo, trong lòng chỉ còn thấy sự sảng khoái và sung sướng. Tôi tin rằng dẫu công nghệ có lấn lướt, áp đảo thì tinh thần dân tộc, bản sắc dân tộc vẫn hiển diện trong những biểu đạt mới. Những bài ca từng đi qua chiến tranh khốc liệt và tháng ngày gian khổ vẫn sống cùng, đi cùng năm tháng.
N.Q
