Trước khi sáp nhập, hoạt động nhiếp ảnh tại Quảng Trị và Quảng Bình đã hình thành những nét đặc trưng riêng, phản ánh sâu sắc đặc thù địa lý, lịch sử và văn hóa vùng miền. Phong trào nhiếp ảnh tại Quảng Trị (cũ) luôn gắn liền với vai trò là tuyến đầu, là miền đất ghi dấu những ký ức không thể xóa nhòa của cuộc chiến tranh giữ nước. Thế mạnh không thể phủ nhận của lực lượng nhiếp ảnh gia (NAG) cùng nghệ sĩ nhiếp ảnh (NSNA) tại đây chính là việc khai thác các đề tài về chiến tranh, di tích cách mạng, và khát vọng hòa bình. Ngay từ những ngày đầu thành lập Phân hội Nhiếp ảnh, nhiều tác giả đã đoạt các giải thưởng uy tín tại khu vực Bắc miền Trung và trung ương. Có thể kể đến các tên tuổi tiêu biểu như Hồ Sỹ Sô (Tập sách ảnh Quảng Trị quê hương - Giải Ba Hội NSNA Việt Nam năm 2003; Giải KK Liên hiệp các hội VHNT Việt Nam về cuộc thi sáng tác về đề tài Cách mạng và kháng chiến 1930 đến 1975; Xôn xao mùa lúa nước - HCĐ khu vực 2004,…), Bùi Khánh Toàn (Tác phẩm Chảy mãi cho đời - HCV khu vực năm 2001; Tác phẩm Xuống đất gặp trời - HCB khu vực năm 2015), Cao Văn Tỉnh (Tác phẩm Báu vật Trường Sa - HCV khu vực năm 2011; Mùi nhựa trắng - HCB khu vực năm 2017; Nước mắt đồng đội - Giải KK khu vực năm 2011), Trà Thiết (Tác phẩm Đập ngăn dòng thuỷ diện Rào Quán - HCB khu vực năm 2006; Diễn tập phòng cháy chữa cháy rừng - HCĐ khu vực năm 2014), Hồ Thanh Thoan (Tác phẩm Nốt nhạc đồng quê - HCĐ khu vực năm 1992; Rước dâu miền quê - Giải KK ảnh nghệ thuật do Bộ Nông nghiệp và PTNT tổ chức),… Đặc biệt, cố NSNA Hồ Sỹ Sô vinh dự được Chủ tịch nước tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học, Nghệ thuật cuối năm 2022 với cụm tác phẩm gồm bộ ảnh: Fidel Castro - Quảng Trị một ngày lịch sử, 1973; và Bộ ảnh Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam (1960 -1975). Đội ngũ hội viên kỳ cựu thời này tác nghiệp chủ yếu trên máy ảnh cơ (máy ảnh phim), một loại hình đòi hỏi sự kết hợp hoàn hảo giữa độ nhạy của phim và ánh sáng để tạo ra những bức ảnh đẹp, có tính chân thực cao.
Tuy nhiên, lực lượng hội viên nòng cốt hiện nay đã cao tuổi, trang thiết bị cá nhân chưa bắt kịp xu thế công nghệ số, phần nào ảnh hưởng đến sáng tác và nhiệt huyết. Điều này thể hiện rõ khi các giải thưởng khu vực và trung ương gần đây có sự xuất hiện rất ít của các tác giả thuộc thế hệ trước, mà chủ yếu ở các NAG trẻ mới kết nạp như Hồ Thanh Thọ (tác phẩm Hành trình về với đất mẹ - HCV khu vực năm 2023; Biên phòng Quảng Trị và công tác cứu nạn, cứu hộ - HCĐ khu vực năm 2023; Niềm vui nhỏ mô hình “Tay kéo Biên phòng” - Giải KK khu vực năm 2022,…), Lê Ngọc Tú (Tác phẩm Năng lượng nơi biên giới - Giải KK Cuộc thi ảnh nghệ thuật cấp Quốc gia “Tự hào một dải biên cương” lần thứ III năm 2024), Lê Phước Thành (Tác phẩm Thắm đượm màu Tổ quốc - HCĐ khu vực năm 2023),...
Trong một thời gian dài, công tác phát triển hội viên mới của Phân hội Nhiếp ảnh Quảng Trị (cũ) gặp không ít trở ngại mang tính khách quan. Nhiều người đam mê nhiếp ảnh mong muốn tham gia sinh hoạt Hội nhưng thiếu các tiêu chí, quy định kết nạp rõ ràng theo điều lệ. Trong khi đó, không ít tác giả đủ điều kiện lại bị hạn chế bởi áp lực công việc và cuộc sống mưu sinh nên chưa xin vào Hội. Bên cạnh đó, việc tập trung quá nhiều vào mảng đề tài lịch sử và tư liệu vốn là thế mạnh truyền thống của Quảng Trị đôi khi khiến nhiếp ảnh địa phương thiếu sự đa dạng cần thiết. Những góc nhìn mới về đời sống đương đại, vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng, hay nhịp chuyển sôi động của đô thị chưa được khai thác tương xứng. Điều này phần nào làm phong cách nhiếp ảnh địa phương chậm đổi mới, chưa theo kịp xu hướng sáng tác đa chiều của nhiếp ảnh hiện đại.
Khác biệt với Quảng Trị (cũ), nhiếp ảnh Quảng Bình phát triển mạnh mẽ dựa trên tiềm năng du lịch và vẻ đẹp tự nhiên hiếm có. Những hội viên đầu tiên của Quảng Bình như Võ Xuân Bé, Ngô Độc Lập, Hữu Ngụ, Lê Đình Ty, Thành Huế, Văn Báu,… đã đặt nền móng với niềm say mê và trách nhiệm. Họ đã không ngại khó khăn, đến những công trường, trèo đèo, lội suối đến miền núi, xuống vùng biển hay các thắng cảnh thiên nhiên còn hoang sơ để tác nghiệp. Đây là thời kỳ sáng tác khá sôi động, phản ánh tương đối đầy đủ đời sống văn hoá, xã hội sau ngày Quảng Bình tái lập. Qua các liên hoan ảnh nghệ thuật khu vực và trung ương, nhiều tác giả đã đạt thành tích cao như cố NSNA Ngô Độc Lập (tác phẩm Anh hùng giữa đời thường - HCV khu vực năm 1996), cố NSNA Hữu Ngụ (tác phẩm Hành trang vào đời - HCĐ khu vực năm 1995; Thợ cầu - HCĐ khu vực năm 1996), NSNA Võ Xuân Bé (tác phẩm Khi phố ngủ - Giải KK khu vực năm 1999; Mẹ Nghèng và rừng cây - Giải KK khu vực), Lê Đình Ty (tác phẩm Thanh thản - HCB khu vực năm1996),…
Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ hiện nay, sự phổ biến của máy ảnh kỹ thuật số, thiết bị bay không người lái (flycam) và các phương tiện hỗ trợ hiện đại đã mở ra nhiều khả năng sáng tạo mới cho nhiếp ảnh. Cùng với đó là sự xuất hiện của những xu hướng mới như ảnh ý tưởng, ảnh bộ,… đã đưa nhiếp ảnh Quảng Bình trong những năm gần đây có diện mạo mới mẻ và sinh động hơn. Nhờ nắm bắt được những điều kiện thuận lợi này, nhiếp ảnh Quảng Bình từng bước khẳng định vững chắc vị thế trong khu vực và liên tục gặt hái nhiều thành công đối với các giải thưởng danh giá trong nước và quốc tế.
Lớp nghệ sĩ đã đạt đến độ chín trong sáng tạo sau một thời gian tìm tòi thể nghiệm đã gặt hái nhiều thành công, như NSNA Thành Vương (tác phẩm Trao truyền - HCB khu vực 2015; Kình ngư - HCV khu vực 2020; Gái Thượng Phong - Giải Nhất Cuộc thi ảnh di sản tạp chí Heritage 2014), NSNA Hoàng An (tác phẩm Hoa lúa - Giải thưởng quốc tế; Tung Cánh - Giải thưởng quốc gia; bộ ảnh Ngư dân kỳ Nam điêu đứng với thảm hoạ môi trường Formosa - Giải C ảnh xuất sắc Hội NSNA Việt Nam 2016),...
Ngoài ra, các nghệ sĩ thế hệ tiếp nối cũng gặt hái nhiều thành công không kém, như Phạm Văn Thức (tác phẩm Vượt đèo ngang - HCĐ khu vực 2022), Nguyễn Bách Chiến (tác phẩm Cung sắc quê hương - HCĐ khu vực 2022; Giải C Liên hiệp VHNT Việt Nam 2022), NSNA Lê Đức Thành (tác phẩm Biển sớm - HCB khu vực 2016; Xe ơi - Giải KK Cuộc thi Nhiếp ảnh Quốc tế tại Việt Nam BN 15-2015; Điện gió Quảng Bình - HCV khu vực 2023; Giải C Hội NSNA Việt Nam 2022; Bộ ảnh những nhịp cầu nối đôi bờ Quảng Trị - HCV khu vực năm 2025), NSNA Nguyễn Hải (tác phẩm Khám phá Hang Tiên 2 - Giải nhất Cuộc thi ảnh Di sản của Heritage 2020; HCĐ khu vực 2020; Hoa miền cát - Giải Nhì Cuộc thi ảnh Biển đảo quê hương do Ban TGTW tổ chức 2021; Bức hoạ thuỷ mặc - HCĐ khu vực 2023),...
Sau thời điểm sáp nhập, Phân hội Nhiếp ảnh Quảng Trị được hợp nhất từ hai tỉnh, hiện có 45 hội viên, trong đó có 8 hội viên Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (6/8 hội viên Trung ương là của tỉnh Quảng Bình). Hiện nay, cơ cấu Ban Chấp hành Phân hội Nhiếp ảnh được cơ cấu hợp lý, cân bằng giữa hai tỉnh cũ. Cách bố trí này bảo đảm sự hài hòa trong xây dựng kế hoạch hoạt động chuyên môn, phát huy tối đa thế mạnh của mỗi vùng.
Việc duy trì cơ cấu hợp lý và đoàn kết giữa các hội viên giúp cho nhiếp ảnh của tỉnh mới định hình được bản sắc chung, đồng thời mở rộng biên độ sáng tác, nâng cao chất lượng tác phẩm. Qua đó, Phân hội hướng tới mục tiêu xây dựng lực lượng nhiếp ảnh chuyên nghiệp, sáng tạo, phản ánh trung thực đời sống xã hội, góp phần quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người của tỉnh sau sáp nhập một cách rộng rãi và hiệu quả.
Trong cuộc sống hiện nay, nhiếp ảnh đã trở thành một trong những kênh truyền thông tích cực, trực quan sinh động và hiệu quả trong việc quảng bá, lan tỏa hình ảnh về đời sống, xã hội, thiên nhiên của tỉnh nhà đến với bạn bè gần xa. Vì lẽ đó, sự kiện sáp nhập hai tỉnh đã mang đến một lợi thế vượt trội cho nhiếp ảnh Quảng Trị, không chỉ mở rộng về không gian (địa lý và văn hoá) mà còn tăng cường về tiềm lực đội ngũ sáng tác địa phương. Chính những điều này sẽ tạo nên nguồn cảm hứng, cho phép đội ngũ sáng tác có thể tác nghiệp đa dạng từ ảnh tư liệu, ảnh đề tài lịch sử, đến ảnh phong cảnh, du lịch mạo hiểm,… Đề tài nhiếp ảnh Quảng Trị hiện tại cần hướng đến kết hợp được hai giá trị cốt lõi là “Miền đất lửa” anh hùng và “Miền kỳ quan thiên nhiên” hùng vĩ. Đây không đơn thuần là việc chụp hai loại đề tài khác nhau, mà là tạo ra một câu chuyện xuyên suốt, định hình nên chuỗi giá trị di sản thị giác độc đáo của tỉnh sau hợp nhất.
Để đưa vị thế Nhiếp ảnh tỉnh Quảng Trị lên tầm cao hơn, đòi hỏi sự đầu tư mang tính chiến lược và lâu dài từ đội ngũ nghệ sĩ nhiếp ảnh, Hội VHNT tỉnh cũng như các cấp có thẩm quyền.
Thứ nhất, cần nâng cao chất lượng các sân chơi sáng tác. Theo đó, cần duy trì và tổ chức đều đặn các trại sáng tác hằng năm, luân phiên tại những địa phương, đơn vị có đặc thù về văn hóa, lịch sử và cảnh quan. Mỗi trại sáng tác không chỉ là dịp giao lưu, học hỏi mà phải đặt ra yêu cầu rõ ràng về “đầu ra” cả về số lượng lẫn chất lượng tác phẩm. Để tạo động lực sáng tác cho hội viên và những người đam mê nhiếp ảnh, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh cần phối hợp chặt chẽ với các sở, ban, ngành để đảm bảo tính công tâm và minh bạch trong quá trình chấm và xét giải tại các cuộc thi ảnh sắp tới. Sự minh bạch này là yếu tố then chốt để củng cố niềm tin và thúc đẩy phong trào sáng tác. Đồng thời, cần tích cực tham mưu và phối hợp tổ chức các cuộc thi ảnh có quy mô, chất lượng về đề tài “Mảnh đất - Con người Quảng Trị trong thời kỳ mới”. Đặc biệt, cần liên hệ bảo trợ từ Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam để nâng tầm chất lượng, uy tín của cuộc thi, từ đó thu hút được sự tham gia của các nhiếp ảnh gia trong và ngoài tỉnh.
Thứ hai, cần tập trung vào việc phát triển lực lượng sáng tác kế thừa thông qua các hoạt động đào tạo và thực tiễn. Trước hết, cần định kỳ thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn, giao lưu trao đổi về nghề nhằm nâng cao kỹ năng và kinh nghiệm cho các thế hệ nhiếp ảnh gia. Đặc biệt, các buổi này nên kết thúc bằng những tác phẩm thực tế để làm cơ sở đánh giá, phân tích chi tiết về ưu điểm và hạn chế của từng kỹ thuật và từng cá nhân.
Thứ ba, cần khuyến khích NAG và NSNA tác nghiệp, sáng tác theo nhóm thay vì cá nhân. Hoạt động nhóm không chỉ giúp “giữ lửa” đam mê, mà còn thúc đẩy tư duy phản biện, từ đó tạo ra những đề tài mới, lạ, và có tính đột phá cao hơn.
Sau khi tỉnh Quảng Bình và Quảng Trị được sáp nhập, không gian sáng tác của Nhiếp ảnh trở nên rộng mở hơn trên nền tảng tương đồng về văn hóa, truyền thống cách mạng anh hùng, hệ thống di tích lịch sử và thiên nhiên hùng vỹ. Đây là những nguồn tư liệu quý để đội ngũ nhiếp ảnh tỉnh nhà tiếp tục khai thác, làm phong phú thêm kho tàng hình ảnh về mảnh đất mới. Trong bối cảnh ấy, các nghệ sĩ nhiếp ảnh càng có điều kiện gắn kết, phát huy tinh thần đoàn kết, đam mê và sáng tạo để khắc họa trọn vẹn diện mạo một vùng đất giàu bản sắc, giàu tiềm năng phát triển.
Hy vọng rằng, với sự đoàn kết, nỗ lực chuyên môn và nhiệt huyết của đội ngũ hội viên, cùng định hướng đúng đắn của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh, những tác phẩm của hội viên Phân hội Nhiếp ảnh Quảng Trị mới không chỉ ghi lại vẻ đẹp của mảnh đất và con người quê hương, mà còn góp phần định vị “thương hiệu” của tỉnh nhà trong giai đoạn mới, đưa Quảng Trị trở thành điểm đến đầy hấp dẫn đối với bạn bè trong và ngoài nước.
