Tôi dịch chuyển ý nghĩ bắt đầu từ khoảng sáng mặt sông lấp lánh ánh đèn phố, qua những hàng cây như nét vẽ đậm chạy dài ngẫu hứng cao thấp và kia là con đường ray xe lửa có khúc cong mềm mại mở về phía ngoại ô. Những ngọn núi chập chùng mờ mịt trong mây. Phía ấy là quê nhà, ngôi làng nhỏ nép dưới chân đồi gió Đông hun hút lạnh. Những nhà ga nối tiếp, những ngôi làng lùi lại phía sau...
Ga xép Thượng Lâm kia rồi! Thân quen đến mức tôi có thể vẽ lại cái dáng buồn buồn của nó cạnh cây bàng già cỗi nhìn ra cánh đồng hiu quạnh. Trong làn sương tím mờ, những cơn mưa phùn rét buốt của ký ức kéo theo về, tôi nghe tiếng còi tàu u u vọng qua những cánh đồng mùa đông, vọng đến tận từng căn bếp của làng đang thơm nức mùi Tết.
Tôi nhớ buổi chợ Tết đầu tiên trong đời. Tôi lẽo đẽo theo mẹ đi chợ huyện. Chúng tôi đi qua những cánh đồng lúa bén rễ liu xiu đốm mạ như tấm vải hoa xanh gợn sóng, quá con đường sắt với những hàng tà vẹt gỗ trơn láng, qua cái giếng cổ, rồi qua bến đò chợ Hôm mới đến chợ Tréo. Một gánh khoai từ, hạt tiêu hạt ném sau buổi chợ sẽ đổi được kí thịt heo, vài gói kẹo, xấp giấy tiền vàng để cúng ông bà. Chợ Tréo bên bờ Kiến Giang là nơi mua bán tấp nập nhất mà tuổi thơ tôi từng được đến. Tôi đội mũ tai bèo hoa với hai bím tóc lúc lắc. Mẹ kể: Con bé đi một vòng và chào hết các hàng quanh đôi gánh của mẹ. Các mệ các dì xoa đầu khen con từ trên núi về mà trắng trẻo xinh xắn quá! Nó có cái đãy vải đeo trước ngực và được nhận vô số quà từ buổi chợ. Cái kẹo cau, chiếc bánh xốp, cả cái kẹp tóc của cô hàng gương lược cho... Đường về nhà, con níu tay gióng mẹ líu lo đủ chuyện. Nó háo hức với những món quà phố thị, tệp báo ảnh mẹ mang từ huyện về. Nó vừa ước một ngày sẽ ngồi trên toa tàu kia, đi qua những cánh rừng.
- Ngoài kia có những gì mẹ ơi!
- Phía những mưa và gió bấc đang về là thành phố với nhà cao tầng lung linh ánh điện đó con.
Mẹ chỉ tay về cuối con đường ray hút xa và nói...
Một hồi chuông phía nhà thờ vọng đến rồi tan ra giữa không trung. Tôi hít ngọn gió mang mùi hương phố, mùi của những chồi non khẽ cựa mình và bỗng thấy mắt cay xè. Giờ này, trong căn nhà tuổi thơ tôi, ba cùng các em trai đang lo chuyện sắp xếp gian phòng thờ và mâm cúng ông bà. Mẹ và em gái lúi húi nhà dưới với đủ thứ việc cần làm. Những mẻ bánh xoài thơm đang sấy than chuẩn bị vô thẩu, nồi bánh chưng sôi sùng sục hạt nếp dẻo mềm, những rổ rau củ tươi non xếp cạnh giếng nước chuẩn bị cho ngày đầu năm không ai phải ra ruộng hái rau hay động chân động tay với bùn đất nữa. Thành lệ rồi mọi người cứ quýnh lên trước giờ giao thừa, để sáng ngày mùng Một từ nhà ra ngõ, làng trên làng dưới tất thảy đều sáng đẹp rạng rỡ và thảnh thơi đón xuân.
Biết chắc mẹ sẽ làm việc luôn tay nhưng lúc xếp những thẩu dưa kiệu lên ngăn bếp, nhắc lại nồi cá đồng kho hạt ném tiêu xanh hay vớt những chiếc bánh chưng xanh mướt ra rổ người sẽ không thôi càm ràm với con gái nhỏ: Tội nghiệp chị mi, con gái lấy chồng xa, mấy năm không về ăn Tết nhà rồi...
Trời vẫn mưa lất phất. Trong ngọn gió thoảng qua đã thấy hơi ấm của mùa xuân gần kề. Phố nhà dường nhộn nhịp hơn khi những ngọn đèn đồng loạt bật sáng. Người ta bắt đầu đổ ra đường, một vòng quanh phố giữa những vườn mai, đào và trăm hoa nở rộ. Mùi Tết tràn ngập.
Nhìn về nơi xa ấy, tôi như thấy ba với mái tóc bạc, dáng đi có phần chậm hơn năm trước, người đang thắp lên bàn thờ ông bà nén hương trầm chính tay ba đào rễ cây nhang, xay bột và lăn que. Mùi hương theo gió lan khắp khu vườn im ngủ ra tới con dốc đầu cổng. Mùa đông nhà tôi luôn có bếp củi ủ than giữa nhà. Từ lúc tôi bé xíu, ngoại là người đốt bếp và sau này khi ba tôi nghỉ hưu, ông luôn là người xếp củi nhóm lò. Ngày Tết, bếp củi đượm than làm cả căn nhà ba gian ấm và thơm mùi tinh dầu từ rễ cây sim cây chổi. Mọi người đều mang theo những việc làm dở đến bên bếp vừa làm vừa trò chuyện.
Tôi bỗng nhớ chiếc võng nơi chái tây. Mẹ kể ngoại đã ra suối tìm chọn mới gặp được cây mưng có lớp vỏ dày, sợi nâu bền chắc. Ngoại tước sợi phơi rồi xe, cặm cụi đan suốt tháng trời. Chiếc võng ru tôi từ bé thơ, ru các em tôi với những bài hát tôi nghe từ bà từ mẹ. Mẹ thường giao việc chăm em, tôi thích nhất là cho em vào võng nhún chân đưa cánh võng bay thật cao và hát. Thật tình tôi có thể hát suốt ngày. Hát theo ca sĩ trên đài phát thanh, hát trong đám cưới các dì các cậu, hát một mình khi chân sáo lên đồi...
À ơi… Chiều chiều ra đứng ngõ sau
Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều...
Tôi từng học ngoại câu ru này rồi chọi chân đẩy võng hát váng lên ru thằng em lì lợm không chịu ngủ. Tôi thuộc nhiều bài ru nhưng tò mò nhất là bài này. Vì sao lại “ra đứng ngõ sau”? Vì sao mà “ruột đau chín chiều”? Và dù ngoại có giải thích đến thế nào thì tôi vẫn không hiểu nổi cái nỗi nhớ đau vò ruột gan như thế.
Cho đến giờ này, giữa phố đèn hoa, khi giao thừa đã đến thật gần, nhón chân trông về phía những ngọn núi xa xa mờ mịt, mắt tôi nhoè ướt. Lời ru xưa như trở lại. Tôi nhớ con đường về làng, mưa nhớp nháp, nhiều đoạn bùn nhão đọng. Tôi nhớ những thửa ruộng mới gieo, thân lúa cong lại trong sương giá. Nhớ cái chuồng bò che phên bằng tranh nứa, đôi mắt con bò khoang ngân ngấn như mắt ai ngày theo chồng vô phố. Nhớ bữa cơm có chút rau thịt cá mẹ xoay xở để dành suốt cả mùa đông cho chiều ba mươi Tết này. Tiếng chén dĩa dao thớt, tiếng radio rè rè ca khúc cải lương... Và tôi ra vườn, tiêu xanh đang trổ buồng, những cây chanh bói quả sớm khi hoa còn lác đác, đến cả đất cũng ứa mùi thơm. Bầu trời không ánh sao. Bí mật và quyến rũ, một nỗi buồn thơ ngây của mơ ước được ra đi, ra khỏi cổng làng để khám phá, chinh phục... để nếm trải cô đơn... đến tận cùng.
Và tôi đứng đây, năm mới kia rồi!
Có biết bao người viễn xứ vọng hướng cố hương phút giây này. Ai cũng mong sẽ có một ngày kịp trở về đêm giao thừa khi mẹ cha còn ngồi đó. Như muôn năm quê hương còn đó, để những đứa con phiêu bạt chân trời tất tả chạy ào vô nhà rối rít:
- Ba mẹ ơi, con về rồi đây!
Những bông pháo nở bung trên bầu trời thành phố. Thứ ánh sáng đủ màu trong giấc mơ của tuổi thơ tôi giờ hiện ra chói loá, rực rỡ. Và sau những vệt khói lan rộng màu mây, thoáng hiện ra ngôi làng nhỏ, một nhà ga trong mưa và những ngọn đồi chợt sáng lên rồi nhoè dần phía đường chân trời xa hút...
T.B.D
