Sự kiện hợp nhất Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Trị và Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Bình theo Quyết định số 296/QĐ-UBND ngày 01/7/2025 đánh dấu bước ngoặt đặc biệt trong đời sống văn hóa nghệ thuật của vùng đất giàu truyền thống này. Đại hội Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Trị lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 mang ý nghĩa tổng kết một chặng đường và mở ra giai đoạn phát triển mới, khi hai lực lượng văn nghệ sĩ giàu bản sắc, nhiều kinh nghiệm, có sự tương đồng về văn hóa - lịch sử được quy tụ cùng mái nhà chung. Đây là dịp để nhìn lại những kết quả từ việc thực hiện Nghị quyết Đại hội X của Hội VHNT Quảng Bình và Nghị quyết Đại hội VI của Hội VHNT Quảng Trị, xác lập định hướng chiến lược cho một tổ chức được kỳ vọng sẽ mạnh hơn, linh hoạt hơn, giàu sức sáng tạo hơn trong tương lai.
Trong nhiệm kỳ 2020 - 2025, công tác chính trị - tư tưởng tiếp tục được coi là nền tảng quan trọng. Các nghị quyết và chủ trương lớn của Đảng về văn hóa - văn nghệ, từ Nghị quyết số 23-NQ/TW đến Nghị quyết số 33-NQ/TW, được quán triệt sâu rộng đến hội viên, giúp định hướng giá trị, củng cố lập trường nghề nghiệp và tạo động lực sáng tạo. Hội tăng cường tuyên truyền, triển khai hiệu quả Chỉ thị 05-CT/TW về “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, gắn với thực hiện nhiệm vụ chính trị ở địa phương. Công tác nắm bắt tư tưởng hội viên được chú trọng, góp phần giữ vững đoàn kết nội bộ. Nhiều tác phẩm chất lượng đã được giới thiệu tham dự các giải thưởng trung ương và khu vực, lan tỏa giá trị nhân văn sâu sắc.
Trên nền tảng ấy, hoạt động sáng tác của hội viên hai tỉnh đạt nhiều thành tựu toàn diện. Lực lượng văn học nổi bật với số lượng giải thưởng đáng kể: 27 tác phẩm đạt Giải thưởng VHNT Lưu Trọng Lư, 6 tác phẩm đạt Giải thưởng Chế Lan Viên cùng nhiều giải thưởng cấp quốc gia. Tiếp nối lực lượng sáng tác tên tuổi gạo cội như Hoàng Phủ Ngọc Tường, Xuân Đức, Văn Lợi, Hoàng Vũ Thuật, Hữu Phương, Lê Thị Mây, Hoàng Bình Trọng, Nguyễn Hữu Quý,... là sự xuất hiện đầy triển vọng của các cây bút trẻ như Nguyễn Thị Lê Na, Nguyễn Hương Duyên, Hoàng Đăng Khoa, Hoàng Thụy Anh, Hoàng Công Danh, Diệu Ái... Chính sự giao thoa này đã tạo thêm sinh khí mới cho văn đàn. Gần 200 đầu sách được xuất bản trong nhiệm kỳ cho thấy sự dồi dào trong lao động sáng tạo và phản ánh sự chuyển động tích cực của đời sống văn học.
Lĩnh vực văn hóa - văn nghệ dân gian tiếp tục giữ vai trò quan trọng với hơn 60 công trình sưu tầm, nghiên cứu của 48 hội viên. Các công trình về lễ hội, tín ngưỡng, phong tục, tri thức bản địa... đạt nhiều giải thưởng của Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam và của tỉnh Quảng Trị - Quảng Bình. Những kết quả ấy góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa truyền thống, là nguồn tư liệu quý phục vụ nghiên cứu và phát triển du lịch văn hóa.
Mỹ thuật có bước tiến rõ nét. Hội viên tham gia triển lãm khu vực và toàn quốc; nhiều tác phẩm được chọn trưng bày trong triển lãm mỹ thuật toàn quốc, khu vực Bắc miền Trung, các triển lãm chuyên đề của Hội Mỹ thuật Việt Nam. Lực lượng trẻ thể hiện kỹ thuật tốt, tinh thần tìm tòi, tạo nên diện mạo mới cho mỹ thuật tỉnh nhà. Các trại sáng tác do Hội tổ chức tạo thêm cơ hội để họa sĩ sáng tác về quê hương, chiến tranh cách mạng, đời sống đương đại.
Nhiếp ảnh là một điểm sáng. Hội viên tham gia nhiều trại sáng tác và các cuộc thi lớn; nhiều tác phẩm đạt giải cao của Liên hiệp các Hội VHNT Việt Nam và Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam. Các bộ ảnh như “Fidel Castro - Quảng Trị một ngày lịch sử, 1973”, “Hành trình về với Đất Mẹ”... được chọn dự triển lãm trong và ngoài nước.
Trong nhiệm kỳ, mỗi năm có từ 35 - 40 tác phẩm mỹ thuật và 35 - 40 tác phẩm nhiếp ảnh được trưng bày tại các triển lãm khu vực và toàn quốc, phản ánh sự ổn định của phong trào sáng tác. Nhiều tác phẩm được Hội đồng Nghệ thuật giới thiệu tham dự các triển lãm lớn.
Âm nhạc duy trì sự phong phú và tinh thần sáng tạo. Hội viên đã sáng tác và công bố khoảng 30 ca khúc, bài dân ca, tổ khúc dân ca được phổ biến rộng rãi. Các nhạc sĩ tham gia nhiều chương trình lớn của tỉnh, có tác phẩm được đầu tư, dàn dựng trong các sự kiện chính trị. Lực lượng trẻ được khuyến khích tiếp cận thực tế, tham dự các trại sáng tác của Hội Nhạc sĩ Việt Nam, góp phần làm mới diện mạo âm nhạc địa phương.
Phân hội Sân khấu - Biểu diễn - Điện ảnh - Múa với 58 hội viên (13 hội viên trung ương) duy trì hoạt động hiệu quả. Nhiều tác phẩm đạt thành tích cao ở các hội diễn toàn quốc. Đặc biệt, nhà viết kịch Xuân Đức được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2022 - niềm tự hào của VHNT Quảng Trị.
Lĩnh vực kiến trúc góp phần xây dựng diện mạo đô thị và nông thôn mới. Hội viên tham gia thiết kế nhiều công trình trọng điểm của tỉnh. Câu lạc bộ Kiến trúc sư trẻ được thành lập, tạo môi trường để thế hệ trẻ mở rộng tri thức và cập nhật xu hướng hiện đại.
VHNT dân tộc thiểu số Vân Kiều - Pa Kô tiếp tục có đóng góp quan trọng. Nhiều công trình sưu tầm đạt giải A cấp tỉnh; hội viên Kô Kăn Sương đạt nhiều giải thưởng báo chí các cấp, khẳng định sự đa dạng của đời sống văn hóa tỉnh nhà.
Trong nhiệm kỳ 2020 - 2025, các chi hội chuyên ngành Trung ương, chi hội cơ sở và các ban trực thuộc Hội giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng phong trào. Lực lượng hội viên thuộc các hội chuyên ngành Trung ương là nòng cốt sáng tạo, có đóng góp ổn định và nhiều tác phẩm đạt giải cao. Một số gương mặt tiêu biểu được kết nạp như Võ Văn Luyến, Trác Diễm, Nguyễn Xuân Thành, Nguyễn Lương Sao, Lê Cảnh Oánh, Nguyễn Thành Sơn... Nhiều hội viên đạt các giải thưởng lớn: Giải thưởng Hồ Chí Minh (Xuân Đức), Giải thưởng Nhà nước (Trịnh Hoàng Tân, Sỹ Sô), phong tặng NSND - NSƯT...
Hệ thống chi hội cấp huyện duy trì phong trào sáng tác trong điều kiện còn khó khăn về nhân lực và kinh phí. Các chi hội chủ động tổ chức Ngày thơ Việt Nam, xuất bản tập san, mở các chuyến đi thực tế sáng tác, thực hiện chuyên trang trên Tạp chí Nhật Lệ, tham gia các hoạt động văn hóa tại địa phương. Dù mô hình được sắp xếp lại vào năm 2025, những đóng góp của các chi hội cơ sở vẫn có ý nghĩa lớn đối với phong trào tỉnh nhà.
Các ban chuyên môn hoạt động ổn định. Hội đồng Nghệ thuật thẩm định gần 300 tác phẩm, giới thiệu đầu tư sáng tạo, hỗ trợ xuất bản. Ban Kiểm tra theo dõi hội viên, kịp thời xử lý vấn đề nảy sinh. Ban Sáng tác trẻ hỗ trợ lực lượng mới; Ban Công tác hội viên cao tuổi chăm lo tinh thần văn nghệ sĩ; Ban Nữ công tổ chức nhiều hoạt động thiết thực. Hoạt động của các ban góp phần duy trì sự bền vững và chuyên nghiệp trong sinh hoạt Hội.
Công tác củng cố tổ chức và phát triển hội viên đạt nhiều kết quả tích cực. Việc kiện toàn Ban Chấp hành, phân công nhiệm vụ rõ ràng, đổi mới phương thức điều hành giúp hoạt động Hội đi vào nền nếp. Công tác xuất bản, quảng bá, giới thiệu tác phẩm được chú trọng. Hội viên được tạo điều kiện tham gia các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ, trại sáng tác trong và ngoài tỉnh.
Bên cạnh thành tựu, hoạt động của Hội còn tồn tại hạn chế: phương thức sinh hoạt còn hành chính; phong trào sáng tác thiếu tính liên tục; liên kết với các ngành, đơn vị chưa chặt; số lượng tác phẩm nhiều nhưng ít tác phẩm tạo dấu ấn mạnh; đội ngũ trẻ mỏng; khoảng 30% hội viên ít sáng tác; việc thực hiện nghĩa vụ Hội chưa nghiêm.
Nguyên nhân chủ yếu do điều kiện kinh phí hạn chế; hoạt động phụ thuộc sự kiện chính trị; công tác nắm bắt thông tin chưa linh hoạt; đội ngũ sáng tác già hóa.
Từ thực tiễn, Hội rút ra kinh nghiệm: quán triệt đường lối văn hóa của Đảng; phát huy đoàn kết; chú trọng tài năng trẻ; đầu tư chiều sâu tác phẩm; mở rộng xã hội hóa; tăng cường phối hợp liên ngành.
Bước vào nhiệm kỳ 2025 - 2030, Hội hoạt động trong bối cảnh bộ máy tinh gọn, chuyển đổi số mạnh mẽ và sự hợp nhất hai tỉnh tạo không gian phát triển mới. Thuận lợi lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng sáng tác và vai trò của đội ngũ văn nghệ sĩ trong việc thực hiện các kế hoạch, phương hướng mà mà Ban chấp hành đã đề ra. Đó là nâng cao vai trò của Hội trong đời sống tinh thần; bồi dưỡng bản lĩnh chính trị và năng lực nghề nghiệp; khai thác chiều sâu văn hóa - lịch sử; mở rộng phong trào sáng tác; nâng cao chất lượng tác phẩm, đặc biệt đẩy mạnh công tác chuyển đổi số, đưa nền VHNT tỉnh Quảng Trị bước vào kỷ nguyên mới...
Hội VHNT tỉnh Quảng Trị là một tổ chức Hội được Đảng và Nhà nước giao nhiệm vụ. Để làm tốt vai trò sứ mệnh, Hội xác định nhiệm vụ trọng tâm là phát huy tính sáng tạo của VHNT; nâng cao chất lượng sáng tác và quảng bá; làm tốt vai trò là cầu nối giữa Đảng, chính quyền với văn nghệ sĩ; tham mưu cho lãnh đạo và chính quyền những nội dung cần thiết phù hợp với lĩnh vực của mình; tăng cường chuyển đổi số, xây dựng trang thông tin điện tử của Hội đáp ứng nhu cầu thời đại...
Nhìn lại nhiệm kỳ 2020 - 2025, diện mạo VHNT Quảng Trị vừa kế thừa truyền thống, vừa mở ra những hướng đi mới đầy triển vọng. Việc hợp nhất hai Hội tạo động lực phát triển, mở rộng tầm nhìn và tạo thêm không gian sáng tạo cho lực lượng văn nghệ sĩ. Trong kỷ nguyên mới, Hội VHNT Quảng Trị hướng đến tinh thần đoàn kết - đổi mới - sáng tạo, tăng cường công tác chuyển đổi số, khẳng định trách nhiệm của văn nghệ sĩ trong việc xây dựng nền văn hóa địa phương giàu bản sắc, gắn bó mật thiết với đời sống nhân dân và sự phát triển bền vững của tỉnh. Những kết quả đạt được cũng cho thấy tổ chức Hội từng bước được củng cố, đội ngũ hội viên ngày càng gắn bó, góp phần tạo nền tảng để tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn mới.
N.T.L.N
