Trong suốt tiến trình dựng nước và giữ nước, văn hóa luôn giữ vai trò nền tảng tinh thần của xã hội; văn học, nghệ thuật là tiếng nói bền bỉ, sâu sắc và giàu sức lan tỏa nhất của tâm hồn dân tộc. Ở Quảng Trị, mảnh đất chịu nhiều đau thương nhưng cũng giàu truyền thống cách mạng, văn học, nghệ thuật càng mang trong mình sứ mệnh thiêng liêng: tạc lại ký ức, bồi đắp niềm tin, khơi dậy khát vọng vươn lên và lan tỏa giá trị nhân văn.
Đại hội Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Quảng Trị nhiệm kỳ 2025 - 2030 diễn ra trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân và toàn quân đang quyết tâm thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I và Chiến lược phát triển văn hóa Việt Nam giai đoạn mới hướng đến xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế quan trọng và khẳng định vị thế quốc gia trên trường quốc tế. Đây là thời điểm quan trọng để nhìn lại, đánh giá toàn diện hoạt động văn học, nghệ thuật thời gian qua; đồng thời xác định những nhiệm vụ trọng tâm, giải pháp đột phá nhằm đưa văn học, nghệ thuật Quảng Trị phát triển xứng tầm.
Có thể khẳng định rằng, trong những năm qua, đội ngũ văn nghệ sĩ Quảng Trị đã có nhiều nỗ lực sáng tạo, bám sát thực tiễn của tỉnh nhà để có nhiều tác phẩm phản ánh sinh động công cuộc đổi mới, xây dựng quê hương; khắc họa hình tượng con người Quảng Trị kiên cường, nhân hậu; làm sáng rõ các giá trị văn hóa truyền thống; tôn vinh lịch sử cách mạng, nhất là những dấu mốc mang tầm vóc quốc gia gắn liền với mảnh đất Quảng Trị như Thành Cổ, đôi bờ Hiền Lương - Bến Hải, Đường 9 - Khe Sanh, Làng Vây, đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh, Hang Tám thanh niên xung phong, Bến phà Long Đại, Đường 20 Quyết thắng... Trong đó, các lĩnh vực nhiếp ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, sân khấu, văn xuôi, thơ… đều có những bước tiến nhất định. Công tác tập hợp hội viên, phát triển hội nghề nghiệp được quan tâm. Hoạt động đào tạo, bồi dưỡng được duy trì. Các hội thành viên và lực lượng sáng tạo ở cơ sở có bước chuyển biến tích cực, đóng góp quan trọng cho sự phát triển chung. văn học, nghệ thuật tỉnh nhà đã không ngừng phát huy các giá trị của các thế hệ đi trước, cùng các thế hệ kế cận đã góp phần tích cực vào đời sống chính trị xã hội, làm nên bức tranh sinh động toàn cảnh cho quê hương Quảng Trị. Những đóng góp và thành tựu của đội ngũ văn nghệ sĩ tỉnh nhà trong thời gian qua là rất đáng tự hào và trân trọng.
Tuy vậy, vẫn còn không ít hạn chế cần thẳng thắn nhìn nhận. Số lượng tác phẩm có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao vẫn còn khiêm tốn. Một số văn nghệ sĩ viết theo cảm hứng riêng, thiếu sự gắn kết với hơi thở của đời sống và sự thay đổi nhanh chóng của xã hội. Đề tài về lịch sử cách mạng của quê hương chưa được khai thác đủ chiều sâu. Công tác quảng bá tác phẩm chưa tạo sức lan tỏa rộng. Việc ứng dụng công nghệ mới vào sáng tạo và phổ biến nghệ thuật còn chậm. Một bộ phận văn nghệ sĩ trẻ thiếu môi trường để rèn luyện, trưởng thành.
Những hạn chế đó đòi hỏi cần phải có định hướng chỉ đạo rõ ràng, khoa học và đổi mới hơn trong nhiệm kỳ 2025 - 2030 nhằm khơi dậy tiềm năng sáng tạo, xây dựng một đời sống văn hóa tinh thần lành mạnh, phong phú và mang đậm bản sắc Quảng Trị; tiếp tục nâng cao vai trò của Hội trong việc xây dựng mối đoàn kết lực lượng, nâng cao bản lĩnh chính trị và năng lực sáng tạo, tâm huyết với quê hương, tham gia đắc lực vào thực tiễn cuộc sống, khai thác tiềm năng văn hoá và lịch sử của vùng đất Quảng Trị trong hoạt động sáng tác; tổ chức và xây dựng phong trào thi đua lao động sáng tạo sôi nổi với một đội ngũ nối tiếp tài năng, phấn đấu có nhiều tác phẩm đạt giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao tương xứng với tầm vóc vùng đất và con người Quảng Trị mới, phục vụ nhiệm vụ chính trị của quê hương và góp phần tích cực vào sự phát triển nền văn học, nghệ thuật nước nhà. Trên định hướng chung đó, trong thời gian tới văn học, nghệ thuật Quảng Trị cần tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm sau:
Một là, xây dựng nền văn học, nghệ thuật Quảng Trị giàu tính nhân văn, bám sát thực tiễn, thấm sâu tinh thần cách mạng
Văn học, nghệ thuật muốn phát triển bền vững thì trước hết phải đặt trong tổng thể quan điểm của Đảng về văn hóa. Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII xác định văn học, nghệ thuật là lĩnh vực rất quan trọng của văn hóa; Nghị quyết số 33-NQ/TW khẳng định vai trò của văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội. Tư tưởng chỉ đạo của Đảng ta nhất quán: văn học, nghệ thuật phải hướng tới các giá trị chân - thiện - mỹ, phục vụ nhân dân và sự nghiệp cách mạng.
Với Quảng Trị, định hướng đó càng có ý nghĩa đặc biệt. Sức mạnh tinh thần toát lên từ ký ức chiến tranh, từ những trang sử oanh liệt của quê hương, từ hình ảnh con người Quảng Trị vượt qua đau thương để tái thiết, xây dựng cuộc sống mới ngày càng giàu đẹp hơn - tất cả là chất liệu vô giá cho sáng tạo. Đó không chỉ là đề tài, mà còn là trách nhiệm, là lời nhắc nhở về sứ mệnh của đội ngũ văn nghệ sĩ. Vì vậy, trong nhiệm kỳ mới, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh cần tiếp tục quán triệt sâu sắc các chỉ thị, nghị quyết của Đảng về văn hóa và công tác văn học - nghệ thuật. Việc sáng tạo phải luôn gắn với nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc; bám sát mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh; phản ánh trung thực đời sống nhân dân; ca ngợi những nhân tố mới, điển hình mới; đấu tranh với các biểu hiện lệch lạc, tiêu cực; bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
Hai là, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng sáng tạo, bồi dưỡng lực lượng văn nghệ sĩ, đặc biệt là thế hệ trẻ
Văn học, nghệ thuật chỉ có thể phát triển khi có đội ngũ sáng tạo đủ tâm, đủ tài và đủ nhiệt huyết. Đây là trọng tâm của công tác hỗ trợ văn nghệ sĩ trong giai đoạn tới. Cần quan tâm hơn nữa đến việc đào tạo, bồi dưỡng, phát hiện và nâng đỡ tài năng trẻ. Các chương trình nghệ thuật cộng đồng, trại sáng tác, lớp tập huấn nghiệp vụ cần được tổ chức thường xuyên, đổi mới cách thức, tạo không gian tương tác giữa các thế hệ. Các văn nghệ sĩ cao tuổi, giàu kinh nghiệm cần truyền cảm hứng cho lớp trẻ; đồng thời thế hệ trẻ phải chủ động tiếp cận tri thức mới, công nghệ mới, phương thức sáng tạo hiện đại để bắt kịp xu thế. Bên cạnh đó, cần chú trọng động viên tinh thần và hỗ trợ vật chất cho văn nghệ sĩ, nhất là những người lao động sáng tạo độc lập. Tạo điều kiện để họ được tiếp cận thực tiễn, đi thực tế ở cơ sở, đến với những công trình, dự án trọng điểm, vùng tái định cư, vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, các khu di tích lịch sử quốc gia… Mỗi chuyến đi như vậy không chỉ mở ra không gian sáng tác, mà còn giúp văn nghệ sĩ hiểu sâu hơn đời sống nhân dân, từ đó tạo ra những tác phẩm chân thật và giàu tính nhân văn.
Ba là, đẩy mạnh quảng bá tác phẩm, chủ động ứng dụng công nghệ, tạo bệ đỡ để tác phẩm đến với công chúng.
Một tác phẩm chỉ thật sự sống khi nó đến được với người đọc, người nghe, người xem. Vì vậy, trong nhiệm kỳ 2025 - 2030, công tác quảng bá tác phẩm văn học, nghệ thuật cần được xem như một nhiệm vụ trọng tâm. Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan báo chí, phát thanh - truyền hình, các nhà xuất bản, nền tảng số để đa dạng hóa hình thức giới thiệu tác phẩm. Những chương trình giao lưu nghệ thuật, tọa đàm tác giả - tác phẩm, triển lãm trực tuyến, tạp chí văn nghệ số… để giúp tác phẩm lan tỏa rộng hơn, tiếp cận nhiều đối tượng hơn, nhất là giới trẻ.
Đặc biệt, sự phát triển của công nghệ số mở ra cơ hội chưa từng có cho văn học, nghệ thuật. Ứng dụng kỹ thuật số trong sáng tác mỹ thuật, trong sản xuất các sản phẩm nghe nhìn, trong trưng bày nghệ thuật ảo, trong xuất bản điện tử… là xu hướng tất yếu. Hội cần khuyến khích và hỗ trợ hội viên tiếp cận công nghệ; đồng thời hướng dẫn họ ứng xử văn minh, an toàn trong môi trường mạng, tránh để các sản phẩm sáng tạo bị lợi dụng, xuyên tạc.
Bốn là, tăng cường trách nhiệm xã hội của văn nghệ sĩ, củng cố đoàn kết, giữ vững bản sắc văn hóa Quảng Trị
Nghệ sĩ trước hết là người công dân, trách nhiệm xã hội của văn nghệ sĩ thể hiện qua việc sáng tạo những tác phẩm có ích cho cộng đồng, góp phần bồi dưỡng tâm hồn, đạo đức, lối sống của con người. Trong giai đoạn mới, văn nghệ sĩ Quảng Trị cần tiếp tục phát huy truyền thống cách mạng, lấy sự chân thành, nhân ái làm gốc, lấy cái đẹp làm mục tiêu, lấy nhân dân làm trung tâm. Thổi hồn văn hóa Quảng Trị vào từng tác phẩm, tạo thành bản sắc riêng của văn học, nghệ thuật tỉnh nhà. Lấy việc xây dựng tổ chức Hội vững mạnh là yếu tố then chốt; đổi mới phương thức hoạt động, mở rộng liên kết với các hội chuyên ngành Trung ương và các tỉnh bạn; chủ động tham gia các giải thưởng quốc gia, khu vực; tăng cường đoàn kết nội bộ; tạo môi trường sinh hoạt nghề nghiệp lành mạnh, dân chủ, sáng tạo.
Năm là, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, tạo điều kiện thuận lợi để văn học, nghệ thuật phát triển
Phát triển văn học, nghệ thuật là nhiệm vụ, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị. Trong thời gian tới, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh cần tiếp tục phối hợp với các sở, ban, ngành, địa phương để định hướng, tổ chức các hoạt động văn học, nghệ thuật; kịp thời tháo gỡ khó khăn; tạo môi trường thuận lợi cho sự sáng tạo của văn nghệ sĩ. Tiếp tục quan tâm tham mưu quy hoạch, đầu tư các thiết chế văn hóa, không gian nghệ thuật, tăng cường nguồn lực xã hội hóa; thúc đẩy phong trào văn hóa cơ sở; tạo nền tảng rộng lớn để văn học, nghệ thuật tỉnh nhà phát triển bền vững.
Đại hội Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Quảng Trị nhiệm kỳ 2025 - 2030 là dấu mốc quan trọng, mở ra giai đoạn mới với nhiều kỳ vọng. Tự hào là nơi sinh ra những thi nhân tài hoa, đã đóng góp quan trọng trong nền văn học, nghệ thuật của đất nước, mỗi văn nghệ sĩ cần nêu cao trách nhiệm công dân và trách nhiệm nghề nghiệp; phát huy truyền thống văn hóa của quê hương; đổi mới tư duy, mở rộng tầm nhìn; gắn bó mật thiết với nhân dân; sáng tạo những tác phẩm chất lượng, góp phần lan tỏa giá trị chân - thiện - mỹ trong đời sống. Tin tưởng rằng, với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, sự phối hợp của các ban, ngành, cùng tinh thần đoàn kết, nhiệt huyết của đội ngũ văn nghệ sĩ, văn học, nghệ thuật Quảng Trị sẽ tiếp tục tỏa sáng, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng tỉnh nhà giàu đẹp, văn minh, phát triển bền vững.
T.A.N
